ΤΩ ΑΓΙΩ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩ ΣΑΒΒΑΤΩ

Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΤΟ ΛΙΣΒΟΡΙ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΟ ΛΙΣΒΟΡΙ - 7ο

Του "κλίτσ"

Μόλις τελειώσει η τελετουργία του «κνα» όλοι μαζί θα κατευθυνθούν στο σπίτι της νύφης. Εκεί η μητέρα της θα περιμένει με το δίσκο στο χέρι για να τους τρατάρει όλους με γλυκό. Κατόπιν θα κατευθυνθούν στο σαλόνι, όπου η νύφη θα καθίσει στο μέσον ενός κύκλου θα σκεπαστεί στο κεφάλι της με ένα κόκκινο μαντήλι κι εκεί πάνω θα τοποθετηθεί το «κλιτς». Οι κοπέλες όλες χορεύουν γύρω από αυτή και τραγουδούν γαμήλια τραγούδια. Στο τέλος η νύφη με το χέρι της κόβει ένα κομμάτι από το «κλιτς» και το βουτάει μέσα σε μια κούπα με μέλι και στολισμένο με ασπρισμένα αμύγδαλα. Από αυτό θα φάνε πρώτα οι ανύπαντρες φίλες της νύφης για να γευτούν τη γλύκα του γάμου και να παντρευτούν κι αυτές γρήγορα και στη συνέχεια όλοι οι παρευρισκόμενοι. Τα κορίτσια, κρατώντας τους δίσκους με τα ωραία αμυγδαλωτά και με τα ποτηράκια με λικέρ, κερνούν τον κόσμο.

Το νυφικό στρώμα

Κατόπιν όλες μαζί τώρα σε μια χαρούμενη ατμόσφαιρα θα κατευθυνθούν στο υπνοδωμάτιο για να στρώσουν τραγουδώντας και πάλι το νυφικό στρώμα – και αργότερα το κρεβάτι – όπου θα πλαγιάσει την επαύριον το νέο ζευγάρι. Μόλις τελειώσει «το στρώμα» θα ρίξουν και θα κυλίσουν επάνω ένα μικρό αγόρι, του οποίου ζούνε και οι δυο γονείς, ώστε το πρώτο παιδί που θα αποκτήσει το ζευγάρι να είναι αρσενικό. Αυτό το τυπικό απαιτείται για να αποκτηθεί ο διάδοχος που θα συνεχίσει την παράδοση και το όνομα της οικογένειας, αφού οι κόρες είναι βάρος για κάθε σπίτι και προσθέτουν ένα σωρό υποχρεώσεις και σκοτούρες και στο κάτω - κάτω αλλουνού όνομα θα πάρουν. Αμέσως μετά οι συγγενείς και οι καλεσμένοι στο «στρώμα» θα ασημώσουν το στρώμα με χρήματα, κυρίως κέρματα, για σιδερώσει και να στεριώσει ο γάμος. Σήμερα βέβαια τα κέρματα έχουν παραχωρήσει τη θέση τους στα «χάρτινα ευρώ», από όπου το ζευγάρι αποκτά ένα σεβαστό ποσό για τα έξοδα του γάμου του.

Όλο αυτό το τυπικό της παραμονής του γάμου, με τα «νυφοστόλια», τα τραγούδια, τους χορούς της νύφης από τους νέους, τα πήγαινε και τα έλα και όλη γενικά αυτή τη γεμάτη χαρά ατμόσφαιρα δεν μπόρεσε με κανένα τρόπο να την καταφάγει ο χρόνος. Στα χωριά μας όπου η παράδοση φυλάσσεται και διατηρείται και στην εποχή μας με περίσσια ευλάβεια, μα και στις πόλεις μας, συνεχίζεται σχεδόν απαράλλακτο όλο τούτο το τυπικό.
Εδώ θα σταματήσουν αυτές οι εκδηλώσεις του Σαββατόβραδου, για να κορυφωθούν τη Κυριακή με τις προετοιμασίες των φαγητών για το γαμήλιο γλέντι, το στόλισμα της νύφης και το στόλισμα του γαμπρού τον οποίο και θα χορέψουν στο ταψί.
Κυριακή πρωί και οι επισκέψεις στο σπίτι της νύφης συνεχίζονται. Στην αυλή του σπιτιού, στη φωτιά με τα ξύλα, βράζουν τα καζάνια με το «κισκέτς» και γεροδεμένοι άντρες, μαστόροι στο κισκέτς», το γυρίζουν μη τυχόν και πιάσει και βάζουν την καλύτερη τέχνη τους, για να «γλύφουν οι καλεσμένοι τα δάχτυλα τους» και να παινέψουν «του κισκέτς» και τους μαστόρους του.


Το στόλισμα της νύφης.


Θα ακολουθήσει το στόλισμα της νύφης.


Οι φίλες της, όλες λεύτερα κορίτσια θα την καθίσουν κάτω για να την χτενίσουν, να τη ντύσουν με το επίσημο άσπρο νυφιάτικο φόρεμα, να της φορέσουν και τα χρυσαφικά της.
Και εδώ τα τραγούδια δίνουν και παίρνουν.

Έλα Χριστέ κι Παναγιά κι Δέσποινα Μαρία

Κι Μιχαήλ Αρχάγγιλι να βάλεις ηυλουγία.

Στον ουρανό πετούσανι δυο άσπρα πιριστέρια,

Απ’ του Θεό ήταν γραφτό για να γινούνι τέρια.

Η νύφη μας είν’ όμουρφη σαν του ρουδί μαντήλι,

Σαν τ’ αηδουνάκι που λαλεί του Μάη κι τουν Απρίλη.

Νύφη μ’ σαν πας στην Εκκλησιά, πρώτα να προυσκυνήσεις,

Να σ’ ηυλουγήσει η Παναγιά πουλλά χρόνια να ζήσεις.

 

Ανθίσανι οι λιμουνιές κι κάνανι λιμόνια,

Παντρεύουμι την κόρη μας κι κηλαηδούν τα’ αηδόνια.

 

Ώρα καλή να δως ου Θιος συ τούτη τη δουλειά

Κι Παναγιά κι ου Χριστός να δώσει ευλουγιά.

 

Ώρα καλή θα πω κι ’γω κι θα του διυτιρώσου,

Στ’ αντρόγυνου που θα γινεί χίλιις ευχές να δώσου.

 

Τη νύφη μας την είχαμι στην κόλα διπλουμένη,

Τώρα τη ξιδιπλώσαμι άξια κι τιμημένη.

 

Της νύφης μας του πρόσουπου, σαν κάμπους λουλουδίζει,

Σαν λίμνη πάει κι έρχιτι κι γλυκουκυμματίζει.

 

Νύφη χρυσή κι αργυρή κι μάλαμά μου φίνου,

Εσύ ’σαι τα’ αργυρό κλειδί, π’ ανοίγουνι τουν ήλιου.

 

Νύφη μου ποιος σ’ αστόλισι, έφτου στου νυφουστόλι;

Η Παναγιά κι ου Χριστός κι οι δώδικα Απουστόλοι;

 

Νύφημ’ του νυφουστόλι σου βαγιόφυλλου πλιγμένου,

Κι πάνου στου βαγιόφυλλου αηδόνι πλουμισμένου.

 

Νύφη μ’ της πόλη τα τσιαρσιά απού τα ψες κλειδώσαν,

Κι σένα πια τα βάσανα απόψι τελειώσαν.

 

Τέσσιρις τοίχοι του σπιτιού πως είνι στουλισμένοι,

Η νύφη μα στους στόλισι άξια κι τιμημένη.

 

Όσ’ άστρα έχ’ ου ουρανός κι ου Γινάρης χιόνα,

Τόσα κι γω σας εύχουμι ηυτυχισμένα χρόνια.

 

Όμουρφα που ταιοριάζεται τα δυο σας ΄’ένα μπόι,

Σαν τα κυπαρισσόμηλα που ’ναι στο περιβόλι.

 

Σκύψε νύφη μ’ και φίλησε της μάνας σου το χέρι,

Σήμιρα θα χουρίσιτι θα κάνεις άλου ταίρι.

 

Το στόλισμα του γαμπρού.

Με ανάλογο τρόπο, από τους ανύπαντρους φίλους του, γίνεται και το στόλισμα του γαμπρού στο δικό του σπίτι.

Στην αρχή με τη συνοδεία μουσικής γίνεται το ξύρισμά του, στο σπίτι του αρχικά και αργότερα στο κουρείο του χωριού. Από κει με τη συνοδεία της μουσικής όλη η παρέα θα κατευθυνθεί στο σπίτι του για να τον ντύσουν με το γαμπριάτικο κουστούμι. Μόλις φτάσουν στο σπίτι θα τον βάλουν να πατήσει μέσα «στου σνι», το μπακιρένιο ταψί με τα κοντά χείλια, για να «σιδερώσει» και να είναι γερός σαν το σίδερο. Εκεί θα του ρίξουν και ρύζι για να ριζώσει και να στεριώσει ο γάμος. Κείνη λοιπόν τη στιγμή τα πειράγματα δίνουν και παίρνουν. Το «σνι» το γυρίζουν γύρω – γύρω για να μην μπορέσει να βάλει εύκολα τα ρούχα του, τα κορδόνια των παπουτσιών του τα δένουν πολλούς-πολλούς κόμπους για να μην μπορέσει μετά να τα βγάλει και θα φάει ένα σωρό τσιμπιές με βελόνες και καρφίτσες για να μάθει τις δυσκολίες της έγγαμης ζωής.

Αφού πια τελειώσουν και με το ντύσιμο θ’ αρχίσουν οι χοροί και τα τραγούδια.

Γαμπρός μας είνι άξιους καράβι ν’αρματώσει

Και τα σκοινιά του καραβιού να τα μαλαματώσει.

Γαμπρός μας είνι έξυπνους μι σκέψη στου, κιφάλι,

Κι έσκυψι κι διάλιξι της γης τα’ ανατουράλι.

Γαμπρέ μου σα γεννήθηκες ο ήλιος εκατέβη,

Και σ’ έδωσε την εμορφιά και πάλι πίσω ανέβη

Γαμπρέ καμπάνα της Βλαχιάς, μ’ αναπνουή αγγέλου,

Μεγάλης Πέφτης λειτουργιά και της Λαμπρής Βαγγέλιου.

 

Σήμερα λάμπει ο ουρανός, σήμερα λάμπει η μέρα,

Σήμερα στεφανώνεται αητός με περιστέρα.

Γαμπρός μας είνι όμουρφος, κουμπάρος είν’ ωραίος,

Η νύφη μας αρχόντισσα κι από μεγάλο μέρος.

Γαμπρός είναι ξένο πουλί, βγήκε να σεργιανίσει,

Κι άρεσε τη νυφούλα μας κι εδώ θα κατηκήσει

(στην περίπτωση που ο γαμπρός ήτανε από ξένο μέρος).

Γαμπρέ μου σε παρακαλώ σου κάνω και μενέτι,

ν’ αφήνεις τη νυφούλα μας να ’ρχεται να μας βλέπει.

Γαμπρέ μου καλορίζικος καλό ν’ το ριζικό σου,

Και τα’ όμορφο τριαντάφυλλο το έχεις στο πλευρό σου.

Καλήωρα κίνησ’ ο γαμπρός να πα να κυνηγήσει,

Να πιάσει πέρδικα χρυσή νύφη να τη στολίσει.

Ο κουμπάρος.

Την ίδια στιγμή και στο δικό του σπίτι και πάλι με τα ανάλογα τραγούδια στόλιζαν και τον κουμπάρο.

Γαμπρός μας είναι ήλιος κι η νύφη μας σελήνη

Και ο κουμπάρος ξακουστός σ’ όλη τη Μυτιλήνη.

Κουμπάρους που θα κουμπαριάσ’, μη όλη τη καρδιά του,

Την ερχουμένη Κυριακή να ’ναι κι στα δικά του.

(Στην περίπτωση που ο κουμπάρος ή η κουμπάρα ήτανε ανύπαντροι).

Νύφη μ’ σαν πας στην εκκλησιά με την καλή κουμπάρα,

Θε να σαστίσει ο ντουνιάς από τη νοστιμάδα.

Κουμπάρους ήρθι κι έκατσι απάνου στου μιντέρι

Κι λάψαν τα ματέλια του σαν τ’ ουρανού τα’ αστέρι.

Άσπρη λαμπάδα του γαμπρού, της νύφης ασημένια,

Και του κουμπάρου τα κεριά χρυσά μαλαματένια.

Κουμπάρε που κουμπάριασες ετούτο το ζευγάρι,

Να τους βαφτίσεις το παιδί να ’σται σωστοί κουμπάροι.

Να ζήσει η νύφη κι ο γαμπρός να ζήσει κι ο κουμπάρους,

Να ζήσουν τα πιθιρικά να κάνουν κι άλλους γάμους.

Κουμπάρους είνι άγγιλους κουμπάρα είνι σουλτάνα,

Κι ου γαμπρός γαρίφαλου κι η νύφη ματζουράνα.

Χρυσή λαμπάδα του γαμπρού της νύφης ασημένια,

και του κουμπάρου τα κεριά χρυσά μαλαματένια.

Κουμπάρους είνι άξιους τέτοιες δουλειές να κάνει,

Να κουμπαριάζει έμορφες και στέφανα να πιάνει.

Πρώτος σε προτίμηση κουμπάρος ήταν ο νουνός του γαμπρού. Τούτος αφού «έβαλε το λάδι είναι καλό να βάλει και το κρασί». Αν τούτος για οποιοδήποτε λόγο δεν μπορούσε να κουμπαριάσει, προτιμιόταν ο νουνός της νύφης και κατόπιν όποιος άλλος ήθελε. Τον κουμπάρο και οι δυο οικογένειες και του γαμπρού και της νύφης τον είχαν σε μεγάλη υπόληψη και τον τιμούσαν με κάθε τρόπο. Μετά την κουμπαριά έπαυαν πια τον φωνάζουν νουνό – αν κάποιον απ’ το ζευγάρι είχε βαφτίσει και τον αποκαλούσαν κουμπάρο. Στις γιορτές και ιδίως σε ονομαστικές εορτές απαραιτήτως τον τιμούσαν με δώρα και μάλιστα όλους τους συγγενείς του κουμπάρου τους θεωρούσαν και τους τιμούσαν για κουμπάρους.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

20 ΧΡΟΝΙΑ "ΦΩΝΗ ΕΝΟΡΙΑΣ"

ΦΙΛΟΤΕΧΝΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ

« Ο ΘΕΟΦΙΛΟΣ »

================================

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ

Μυτιλήνη 20/11/2011

Σεβαστέ μου π. Γεώργιε

Έλαβα το περιοδικό σας «Φωνή της Ενορίας» τχ 71 (Ιούλ. Σεπτ. 2011), σαν αντίδωρο πνευματικό στα δικό μας «α σελάνα» και όχι μόνο.

Πάντα ‘ήθελα να σας γράψω, ότι το ολιγοσέλιδο αυτό περιοδικό, μεταξύ των άλλων 5 εκκλησιαστικών εντύπων που χρόνια τώρα παίρνω και μελετώ, διακρίνεται για την επιλεγμένη ύλη, την καλαίσθητη εκτύπωση κα πιο πολύ, για τον ακριβοδίκαιο κόπο, που με τόσο μεράκι προσωπικά καταβάλλετε.

Χαίρω λκαι ειλικρινά σας συγχαίρω.

Σημειώνετε ότι ήδη συμπληρώνονται 20 χρόνια από την έκδοση του περιοδικού σας «Φωνή της Ενορίας» και ότι υπάρχει πρόβλημα συνέχισης της κυκλοφορίας του, λόγω της οικονομικής κρίσης που περνάει η πατρίδα μας.

Γνωστές σε όλους μας οι οικονομικές αυτές δυσκολίες και απογοητεύσεις και ιδιαίτερα σε όλους εκείνους που εθελοντικά και αφιλοκερδώς καταθέτουν, απ’ όποιο πνευματικό, πολιτιστικό μετερίζι, το περίσσευμα της ψυχής τους, για «αύρα» και «αναπαημό» του «δεομένου ανθρώπου».

Πάτερ Γεώργιε, θα χαρώ ν’ ακούσω να συνεχίσετε την έκδοση του περιοδικού σας.

Οι χαλεπές μέρες που περνάμε έχουν και τη θετική τους πλευρά, ότι το έλλειμμα στα υλικά φέρνει πλούτο στα πνευματικά…

Η ιστορία μας έχει διδάξει ότι σε καιρούς «ανεμοδαρμένους» οι κοινωνίες γίνονται, πιο ευαίσθητες και πιο θετικές σε όλα τα έργα που εξανθρωπίζουν τα του ανθρώπου!...

Επικαλούμενος τις [πατρικές σας ευχές εύχομαι παν αγαθό και ωραίο εν Χριστώ.

Περικλής Μαυρογιάννης

φίλος

20 ΧΡΟΝΙΑ "ΦΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ"

ΓΡΑΦΕΙ:

 Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ

Όταν ύστερα από αρκετά χρόνια βρέθηκα στο χωριό μου, το Λισβόρι, στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και συγκεκριμένα του Αϊ Γιάννη, παραμονή του πανηγυριού, μετά τον Εσπερινό, αντίκρισα για πρώτη φορά στο χωριό, στην αγορά, κάτι τα πρωτόγνωρο για μένα.

Από το καφενείο του Κυριάκου του Δαλβαδάνη μέχρι την Εκκλησία και προς τα κάτω μέχρι του Κανελή, όλος ο δρόμος, ήτανε γεμάτος τραπέζια και ο κόσμος, χωριανοί και ξένοι να πίνουν και να διασκεδάζουν χαρούμενα και ξέγνοιαστα.

«Πώς γίνεται αυτό;» ρώτησα.

Ο Παπαγιώργης, μου λέει κάποιος είναι ο εμπνευστής όλων αυτών που βλέπεις.

Τον αντάμωσα, τον αγκάλιασα και πολύ συγκινημμένος τον συγχάρηκα.

Ήταν η πρώτη φορά που γνώριζα το νέο εφημέριο του χωριού μου.

Από τότε βρίσκομαι κοντά του και βέβαια στην Εκκλησία του Αϊ Γιάννη.

Τότες, 20 χρόνια πριν, κυκλοφόρησε και το ενοριακό μας περιοδικό «Η ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ».

Πάρα πολλοί άνθρωποι του πνεύματος λένε πως για να κάνεις κάτι, ό, τι και να είναι αυτό, που να μην αποβλέπει στην εξυπηρέτηση του εαυτού σου, απαιτείται «πλεόνασμα συνείδησης». Σ’ αυτό ακριβώς οφείλεται μεταξύ των άλλων και η έκδοση αυτού του έντυπου από τον Παπαγιώργη. Έντυπο εκκλησιαστικό, πολιτιστικό, ενοριακό, για τους ενορίτες μας, για το χωριό μας, για την παράδοση, για τη ζωή μας.

Κυκλοφορούν γύρω μας χιλιάδες έντυπα, ποικίλης ύλης, επαγγελματικά, επιστημονικά και…και…και…αλλά σχεδόν όλα χρησιμοθηρικά, μεταξύ αυτών δε ουκ ολίγα πολύ ευτελή με μόνο σκοπό, να διεγείρουν τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου.Επίσης και πολλά εκκλησιαστικά με πράγματα χιλιοειπωμένα και κουραστικά.

Η «ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ», έντυπο εκκλησιαστικό, εκδιδόμενα από την ενορία μας έχει ξεφύγει από τον πειρασμό μιας στείρας κα ξύλινης «εκκλησαστικότητας». Πέρα από τα θεολογικά ασχολείται με την «όλη» ζωή της μικρής ενοριακής κοινότητας μας, με την καθημερινότητα μας και την κοινωνία μας. Ασχολείται με τη λαογραφία, την ιστορία, με τα πως και τα γιατί του τόπου μας.

Οι παλιοί φεύγουν για πάντα, τα ήθη και τα έθιμα αλλάζουν και αντικαθίστανται με άλλα, τα πιο πολλά ξένα και παρείσακτα.

Ποιος θυμάται πώς ζούσαν, διασκέδαζαν, ερωτευόντουσαν, παντρευόντουσαν, δούλευαν οι άνθρωποι τον περασμένο αιώνα στο χωριό μας;

Ίσως κάποιος να μας πει: «Ε και λοιπόν;»

Ναι αλλά ο άνθρωπος ζει το παρόν, θυμάται το παρελθόν και ονειρεύεται το μέλλον. Και το περιοδικό αυτό όλα αυτά τα χρόνια, τα 20 χρόνια αυτό κάνει. Θυμίζει, όσο μπορεί, στους παλιούς το παρελθόν και παράλληλα βάζει τους νέους να μάθουν τις ρίζες τους. Τούτο το έντυπο με πρωτεργάτη τον Παπαγιώργη και άλλους περιστασιακούς συνεργάτες, όπως και ο γράφων, μεταξύ των άλλων, προσπαθεί να αναμοχλεύσει την ιστορία αυτού του τόπου, αυτής της κοινωνίας, αυτών των ανθρώπων γλαφυρά, όμορφα.

Αναμεταδίδει επίσης πολλά εξέχοντα κείμενα ανθρώπων της τέχνης, των γραμμάτων, της εκκλησίας, της διανόησης. Στηλιτεύει ευπρεπώς το «σύγχρονο γίγνεσθαι», ακόμη και τους «εν υπεροχή όντας», τους σύγχρονους ηγέτες μας, που από πρωτεργάτες της αρετής κατάντησαν αδιάφοροι καιροσκόποι, ίσως και άθελά τους, απαξιώνοντας και λησμονώντας τα βάσανα του νεοέλληνα.

Η προσφορά νομίζω αυτού του εντύπου, μέσα στα περιορισμένα όρια των δυνατοτήτων του, είναι μεγάλη.

Πιστεύω πως παρ’ όλες τις οικονομικές δυσκολίες αλλά και τις απογοητεύσεις, που κι αυτές δε λείπουν, θα συνεχίσει δυναμικά και απρόσκοπτα την έκδοσή του, ώστε όχι μόνο οι σημερινοί κάτοικοι του χωριού μας αλλά και οι απανταχού Λισβοριανοί να πληροφορούνται ότι σε τούτον τον τόπο υπάρχουμε και ζούμε και ότι κάποιοι φροντίζουν να τους το θυμίζουν με αγάπη και χαρά.

Ο πρώτος άνθρωπος του Αιγαίου ηλικίας 150.000 ετών από το Λισβόρι της Λέσβου

http://exodoskafkara.blogspot.com/



Άλλο ένα συγκριτικό πλεονέκτημα για τη Λέσβο και την προοπτική ανάπτυξης του τουρισμού της παρέχει πρόσφατη απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου με την οποία δίνεται άδεια συστηματικής ανασκαφής σε παλαιολιθική θέση στην περιοχή του Λισβορίου.

Πρόκειται για χώρο της μέσης παλαιολιθικής περιόδου, αποδεικτικό της πρώτης εγκατάστασης ανθρώπου στο Αιγαίο πριν από 120.000 με 150.000 χρόνια! Η έρευνα δεν αποκλείεται πάντως να στείλει την ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή στα 200.000 χρόνια πριν από σήμερα!

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο επέτρεψε με απόφασή του πριν από τρεις εβδομάδες να πραγματοποιηθεί συστηματική ανασκαφική έρευνα από το Πανεπιστήμιο Κρήτης υπό τη διεύθυνση της αναπληρώτριας καθηγήτριας Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Νένας Γαλανίδου. Η ανασκαφή θα πραγματοποιηθεί σε ένα μεγάλο ελαιώνα που ονομάζεται Ροδαφνίδια, δύο χιλιόμετρα δυτικά του Λισβορίου όπου εδώ και χρόνια έχουν εντοπισθεί τα ίχνη της παλαιολιθικής αυτής εγκατάστασης από τους ερευνητές Χ.Β. Χαρίση, Ρ. Durand, Μ. Αξιώτη και Τ.Β. Χαρίση. Μάλιστα σχετική δημοσίευση υπήρξε από μεριάς των τεσσάρων ερευνητών στο περιοδικό «Αρχαιολογία» πριν από 11 χρόνια, το Σεπτέμβριο του 2000.

Τα ίχνη του οικισμού στα Ροδαφνίδια μας δίνουν το δικαίωμα για ένα ταξίδι στην ιστορία του πλανήτη και της ανθρώπινης παρουσίας σε αυτόν. Συντείνει ουσιαστικά στην προσπάθεια που καταβάλλεται τον τελευταίο καιρό από

το Δήμο Λέσβου, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και ιδιαίτερα από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου για να χαρακτηρισθεί όλη η Λέσβος παγκόσμιο γεωπάρκο.

Ο σχηματισμός του σημερινού Αιγαίου πελάγους, με τα νησιά του, θεωρείται ότι άρχισε πριν από τρία εκατομμύρια χρόνια με την καταβύθιση της χερσαίας έκτασης της Αιγηίδος, που ήταν αποτέλεσμα τεκτονικών διεργασιών. Στο Πλειστόκαινο (1,6 εκατ. χρόνια έως 10.000 χρόνια πριν υπήρξαν στην Ευρώπη φάσεις παγετώνων, έως ότου περίπου το 10000 π.Χ. το κλίμα σταθεροποιήθηκε στα σημερινά επίπεδα. Οι παγετώνες ποτέ δεν έφτασαν ώς τη Λέσβο.

Ο σχηματισμός τους, όμως, είχε ως αποτέλεσμα την απόσυρση των νερών της Μεσογείου κατά 100 μέτρα. Το σημερινό στενό της Μυτιλήνης, που δημιουργήθηκε κατά το Μέσο Πλειστόκαινο και χωρίζει το νησί από τη Μικρά Ασία, έχει μέγιστο βάθος 50 μέτρα. Συνεπώς, εκείνη την περίοδο η Λέσβος αποτελούσε τμήμα της Μικράς Ασίας. Οι νοτιοδυτικές ακτές του νησιού επεκτείνονταν λίγες εκατοντάδες μέτρα δυτικότερα από τις σημερινές. Το νοτιοανατολικό μέρος του νησιού ήταν ενωμένο με τη Χίο, ενώ μεγάλες πεδιάδες και χαμηλοί λόφοι υπήρχαν μεταξύ των σημερινών ανατολικών ακτών της Λέσβου και των ορεινών όγκων της σημερινής Βορειοδυτικής Μικράς Ασίας. Ο κόλπος της Καλλονής ήταν πεδιάδα, ενώ ο κόλπος της Γέρας ήταν λίμνη που άδειαζε στη θάλασσα μέσω ποταμού που βρισκόταν στη θέση του σημερινού στενού διαύλου του κόλπου.

Στις μεσοπαγετώδεις περιόδους, με το λιώσιμο των πάγων, η Λέσβος μετατρεπόταν σε νησί λόγω της ανύψωσης των νερών της Μεσογείου στα σημερινά επίπεδα. Δάση από πεύκα και δρυς αντικαθιστούσαν τις στέπες που χαρακτήριζαν την εποχή των παγετώνων. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα στην περιοχή είχε σταματήσει ήδη από το Μειόκαινο πριν από 16 εκατ. χρόνια, συνεπώς οι γεωγραφικές και κλιματολογικές συνθήκες στη Λέσβο, στο Πλειστόκαινο, δεν ήταν απαγορευτικές για το πέρασμα ή την παραμονή του ανθρώπου.

«Πράγματι», αναφέρουν οι τέσσερις ερευνητές στην ανακοίνωσή τους στο περιοδικό «Αρχαιολογία» το Σεπτέμβριο του 2000, «42 χιλιόμετρα δυτικά της Μυτιλήνης, στην Κοινότητα Πολιχνίτου, εντοπίσαμε τα ίχνη μιας υπαίθριας εγκατάστασης της Παλαιολιθικής εποχής. Η τοποθεσία, ένας μεγάλος ελαιώνας, ονομάζεται Ροδαφνίδια. Βρίσκεται δύο χιλιόμετρα δυτικά του Λισβορίου και ένα χιλιόμετρο βόρεια των θερμών πηγών του Αγίου Ιωάννη. Ο παλαιολιθικός λιθώνας που εντοπίσαμε έχει έκταση μεγαλύτερη από 400 στρέμματα. Σε όλη αυτή την έκταση υπάρχουν άφθονα αποκρούσματα και εργαλεία, τα οποία δεν φέρουν σημάδια μεταφοράς τους από το νερό, γεγονός που υποδηλώνει επιτόπια παραγωγή. Τα περισσότερα εργαλεία έχουν παραχθεί με άμεση κρούση σκληρού κρουστήρα, όπως φαίνεται από το μεγάλο βολβό που φέρουν. Λίγα μόνο έχουν μικρό βολβό, πιθανώς λόγω χρήσης διπολικής λάξευσης του πυρήνα. Τέλος, αρκετά παρουσιάζουν τεχνητή αφαίρεση του βολβού».

Στο σύνολο οι ερευνητές ξεχώρισαν κάθε λογής εργαλεία, ενώ, όπως σημειώνουν, απουσιάζουν τελείως τα όστρακα αγγείων. Τα χαρακτηριστικά της λιθοτεχνίας σύμφωνα πάντα με τους ερευνητές στα Ροδαφνίδια ανήκουν στη Μέση Παλαιολιθική εποχή ενώ κάποια στοιχεία μπορούν ίσως να φτάσουν τη χρονολογία ζωής στο χώρο στο τέλος της Κατώτερης Παλαιολιθικής (200.000 χρόνια πριν από σήμερα).

Πριν από περίπου δύο χρόνια η κ. Νένα Γαλανίδου έφτασε στην περιοχή οδηγημένη από την ανακοίνωση των ερευνητών. Ο τότε αρμόδιος για τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, υφυπουργός Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, Νίκος Σηφουνάκης, ενέταξε τη μελέτη σε πρόγραμμα χρηματοδότησης από τη Γενική Γραμματεία. Από τότε η κ. Γαλανίδου ξεκίνησε έναν πραγματικό αγώνα για να ξεπεραστούν τα όποια σημαντικά γραφειοκρατικά προβλήματα υπήρξαν. Σημαντικό ρόλο στο ξεπέρασμα των όποιων άλλων προβλημάτων έπαιξε τον τελευταίο χρόνο ο αντιδήμαρχος Πολιχνίτου, Νίκος Κατράνης.

Όπως δήλωσε η κ. Νένα Γαλανίδου, η ανασκαφή στα Ροδαφνίδια θα ξεκινήσει την ερχόμενη άνοιξη.

Τι ήταν στα Ροδαφνίδια;

Το τοπίο στα Ροδαφνίδια έχει όλα τα στοιχεία των υπαίθριων καταυλισμών της Μέσης Παλαιολιθικής εποχής, που ήταν κυρίως σε θέσεις παραλίμνιες, παραποτάμιες ή παραθαλάσσιες, με χαμηλούς λόφους και άφθονη πρώτη ύλη για την κατασκευή εργαλείων. Είναι γνωστό εξάλλου ότι κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή ο άνθρωπος προτιμούσε να κατασκηνώνει κοντά σε θερμές πηγές (η θερμοκρασία των νερών του Γλυφιά στα Ροδαφνίδια, ακόμα και το χειμώνα, είναι περίπου 30 βαθμοί Κελσίου, και η ύπαρξη των θερμών πηγών του Λισβορίου ανάγεται στην αρχή του Πλειστοκαίνου.

Η αφθονία των πυρήνων κάνει πιθανότερο να χρησιμοποιήθηκε η περιοχή ως καταυλισμός-εργαστήριο παρά ως πέρασμα κυνηγών, ενώ η ύπαρξη μεγάλης ποικιλίας εργαλείων συνδυάζεται προφανώς με τις αυξημένες λειτουργικές ανάγκες της εγκατάστασης, όπως το κυνήγι, η αλιεία κοχυλιών από τον κόλπο της Καλλονής και η υλοτομία από τα μεγάλα δάση της περιοχής.

Επειδή οι υπαίθριοι καταυλισμοί, κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή, χρησιμοποιούνταν κυρίως την άνοιξη και το καλοκαίρι, δεν είναι διόλου απίθανο τα πολλά, ανεξερεύνητα ως επί το πλείστον, σπήλαια του νησιού να προσέφεραν στους κατοίκους του καταφύγιο κατά τη διάρκεια των ψυχρών περιόδων.

Η τοποθεσία φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε κατά την Προϊστορική εποχή.

Η συσχέτιση των ανωτέρω με τα ευρήματα του υπόλοιπου ελλαδικού και μικρασιατικού χώρου είναι δύσκολη, και αυτό γιατί ελάχιστα δείγματα της Κατώτερης Παλαιολιθικής εποχής έχουν βρεθεί, ενώ η Μέση Παλαιολιθική εποχή στην Ελλάδα δεν είναι συστηματικά και τυπολογικά μελετημένη.

Όμως, η γεωγραφική θέση της Λέσβου ανέκαθεν ευνοούσε την επικοινωνία με την Ανατολία μέσω των πανάρχαιων δρόμων των στεπών της Τουρκίας. Δεν αποκλείεται λοιπόν η πολιτισμική αυτή συγγένεια, που χρονολογείται από τη Νεολιθική εποχή, να υπάρχει αποτυπωμένη και στην παλαιολιθική λιθοτεχνία των Ροδαφνιδιών, αποτέλεσμα του περάσματος των Ανθρωποειδών και αργότερα του Homo Sapiens από την Ασία προς τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου και από εκεί στη Βαλκανική Χερσόνησο.

Ο ρόλος της Λέσβου στην παλαιολιθική περιπέτεια δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί μόνο με τα παραπάνω δεδομένα, όμως καθίσταται βέβαιο πλέον ότι πήρε μέρος σε αυτήν. Η ανακάλυψη και πλέον και η συστηματική επιστημονική ανασκαφή της παλαιολιθικής αυτής θέσης, πέρα από μια μικρή συμβολή στην τόσο σημαντική υπόθεση της ανθρωπογονίας μας προβάλλει περισσότερο τα ερωτήματα που περιμένουν να απαντηθούν από την πολλή δουλειά που μένει να γίνει.

http://visaltis.blogspot.com

Αναρτήθηκε από νίκης φόρος στις 11:53 μ.μ. Ετικέτες θερμοπηγές λέσβου, λέσβος, προιστορία

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΟ ΛΙΣΒΟΡΙ 6ο

Το γαμήλιο μπάνιο της νύφης.

Εδώ και το «γαμήλιο μπάνιο της νύφης της παραμονές του γάμου της. Βλέπεις κάθε στιγμή της ζωής των κατοίκων του χωριού απ’ τις πιο απλές μέχρι και τις πιο καίριες και σημαντικές είναι ζυμωμένη με τον τόπο τους. Κάθε πέτρα, κάθε σπιθαμή χώμα έχει κάτι να μαρτυρήσει, έχει μια ιστορία να πει.

Έτσι και ο κάθε γάμος είναι άμεσα συνδεδεμένος με τον τόπο τούτο των θερμοπηγών. Απομεσήμερο λοιπόν Σαββάτου, τότε μόνο τη Κυριακή ξέραμε σαν ημέρα γάμου, κοπέλες και φίλες της νύφης, αφού μαζεύονταν στο νυφοστολισμένο σπίτι της, την παραλάμβαναν για να την οδηγήσουν συνοδεία «στα μπάνια», για το νυφιάτικο λουτρό. Στο δρόμο χαρές και νυφιάτικα τραγούδια. Σημειώνουμε και πάλι πως τα χρόνια εκείνα από τα σπίτια έλειπε όχι μόνο το μπάνιο μα και το νερό. Τις ανάγκες για νερό εξυπηρετούσαν κάποιες κοινόχρηστες βρύσες του χωριού.

Η νύφη καθισμένη σε στολισμένο με λουλούδια άλογο έφτανε «στα μπάνια» κι εκεί «στη χαβούζα» αφού έπαιρνε θέση στο καθορισμένο για το σκοπό αυτό μέρος, ένα είδος χτιστού καθίσματος που μοιάζει με θρόνο[1], λουζόταν με τη βοήθεια των κοριτσιών που ήταν μαζί της. Φυσικά τα τραγούδια και τα σχετικά γαμήλια πειράγματα έδιναν και έπαιρναν.

Το λουτρό θα πλήρωνε ο γαμπρός, ο οποίος τώρα περιμένει, με μουσικάντες, τη νύφη και τη συνοδεία της στην είσοδο του χωριού, από τη μεριά των θερμοπηγών, για να την παραλάβει  μετά το μπάνιο της. Στο σημείο συνάντησης θα τη ράνει με ροδοπέταλα, θα κεράσει όλο το ασκέρι με γλυκό πιοτό, «σερμπέτι», θα σκορπίσει από τη χαρά του κέρματα, τα οποία θα μαζέψουν τα παιδιά και θα συνεχιστούν τα γαμήλια δρώμενα της παραμονής του γάμου με τον «κνα», τα τραγούδια, τα κεράσματα και όλα τα παρεπόμενα.

Η τελετή του «κνα»

Απ’ το σημείο λοιπόν της συνάντησης όλης τούτης της γαμήλιας συνοδείας όλοι μαζί, γαμπρός νύφη, κοπέλες και παλικάρια κινούσαν για την αλάνα –ξέφωτο –όπου ο γαμπρός είχε από προηγουμένως –απόγευμα Παρασκευής - κουβαλήσει και συγκεντρώσει ξύλα όπου και θα τελεσθεί η τελετή του «κνα». Σε τούτη τη χαρούμενη ολονύκτια τελετή τη γεμάτη με τραγούδια, χορό, πειράγματα, υπονοούμενα, «αδιάτρουπα» και τα παρεπόμενα, όλες οι κοπέλες που έπαιρναν μέρος, με πρώτη –πρώτη τη νύφη, έβαφαν τα νύχια τους με ένα βαθύ κόκκινο χρώμα, που έφτιαχναν ίδιες  από ένα ειδικό φυτό που λεγότανε «κνας» από όπου πήρε και το όνομά της όλη η τελετή. Γέροι στο χωριό μας λένε πως θυμούνται τας παιδικά τους χρόνια όταν κάτι τέτοιες μέρες κοίταζαν κρυφά –κρυφά να βάψουν λίγο τα δάχτυλά τους με αυτό το κόκκινο χρώμα.

Από τούτη την τελετή και τη χρήση του «κνα» έχει προέλθει και η λέξη «κναδιασμέν» που είναι ένα  ψεγάδι για την συντηρητική κοινωνία του χωριού και δηλώνει τις γυναίκες που χρησιμοποιούν φτιασίδια για τον καλλωπισμό τους και κατ’ επέκταση είναι ξεδιάντροπες.

Πέρα, όμως από το χορό και το τραγούδι στην τελετή αυτή το κόκκινο χρώμα του «κνα»έχει και τη συμβολική του. Ανέκαθεν το κόκκινο είναι χρώμα ζωηρό, χαρούμενο, σύμβολο γονιμότητας μα και αποτρεπτικό του κακού. Έτσι τέτοιες ώρες, ώρες γάμου, είναι απαραίτητη η χρήση του για να επιδράσουν θετικά οι ιδιότητες αυτές.

Ο «κνας» χρηστικό υλικό του τούρκικου γάμου, επέδρασε και μετεδόθη και στους Χριστιανούς. Στο Λισβόρι το οποίο ως γνωστόν ήτο «χωρίον υπό Χριστιανών και Τούρκων κατοικούμενον» φυσικά και δεν περιορίστηκε μόνο στους τούρκους κατοίκους του χωριού αλλά η επίδρασή του ήτανε έντονη και για τους Χριστιανούς. 

Τουρκοπούλες λοιπόν την παραμονή του γάμου των άλειφαν τα χέρια τους με λιωμένο «κνα» τα χέρια τους. Εκεί μέσα στις παλάμες τους οι συγγενείς τους έβαζαν τα δώρα τους χρυσαφικά και νομίσματα. Κατόπιν έδεναν τα χέρια της νύφης με τέχνη με σκοινί και από πάνω τα τύλιγαν με λουρίδες από ύφασμα. Την επόμενη ημέρα, ημέρα του γάμου, έλυναν τα περιτυλίγματα από τα χέρια της νύφης, τα οποία φάνταζαν σαν δυο κόκκινα λουλούδια από τα σχέδια που άφηναν πάνω στο δέρμα  τους τα σκοινιά και τα υφάσματα.

Λέγεται πως η φυτική αυτή ουσία ήτανε γνωστή και σε άλλα μέρη όπως μάλιστα στις γυναίκες της Ανατολής οι οποίες αφού την πολτοποιούσαν την χρησιμοποιούσαν σαν καλλωπιστικό «φτιασίδι» για το βάψιμο προσώπου, μαλλιών και νυχιών. 

Εκεί λοιπόν στο ξέφωτο, τον τόπο της τελετής του «κνα» άναβαν φωτιά με τα ξύλα που ο γαμπρός είχε συγκεντρώσει και όλοι μαζί γύρω από τη φωτιά, χόρευαν και τραγουδούσαν.

Εδώ οι ώρες τούτες είναι και ώρες ευκαιρίες για τους νέους να διαλέξουν το ταίρι τους,  να δουν τον αγαπητικό ή την αγαπητικιά τους και να χορέψουν μαζί αφού ελάχιστες ήταν οι ευκαιρίες της τότε κοινωνίας για τέτοιες στιγμές. Και εικά για τις κοπέλες που έπρεπε να είναι «άβγαλτες», «αμύρστα λουλούδια».                                                

 Τα τραγούδια που λέγονταν στην τελετή του «κνα» δεν είναι ακριβώς γαμήλια τραγούδια αλλά περισσότερο ερωτικά και πολλές φορές σκωπτικά και αυτοσχέδια με πολλά πειράγματα και ερωτικά υπονοούμενα –«τσατμάδις».

 Όταν σε πρωτοείδανε τα μάτια τα δικά μου,

Ήταν το στήθος μου ανοιχτό και μπήκες στην καρδιά μου.

Ν’ αναστενάξω ήθελα, φοβούμαι μην ανάψει,

Την φλόγα της καρδούλας μου και το κορμί μου κάψει.

Κοιμάμαι κι ονειρεύομαι, πως σε φιλώ στο στόμα,

Ξυπνώ και νιώθω μυρουδιά στο στόμα μου ακόμα.

Ο έρωτας δεν είν’ ανθός μαζί του για να παίξεις,

Μον’ είναι βάτος και κλαδί κι αλοίμονο αν πλέξεις.

Τα δίστιχα αυτά τα τραγουδούσαν με ένα ιδιαίτερο ρυθμό, ο οποίος συνοδευότανε με τη ρυθμική ανάκρουση αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων - ταψιά, τενεκέδες -  και έτσι δημιουργούταν μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα.

Η τελετουργία αυτή του «κνα» με την έντονη παρέμβαση της Εκκλησίας σιγά- σιγά ατόνησε και καταργήθηκε. Με εγκυκλίους τους οι Μητροπόλεις του νησιού, με συστάσεις και απαγορεύσεις προσπάθησαν να καταδείξουν στους χριστιανούς κατοίκους της επαρχίας των ότι αυτού του είδους οι τελετουργίες είναι ξένες προς την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση αλλά και ο θόρυβος και οι ακρότητες που δημιουργούνται σε τέτοιες περιπτώσεις, ήθη που δεν σχετίζονται με την χριστιανική ιδιότητα. Μάλιστα για να μπορέσουν να αποτρέψουν τέτοιες τελετουργίες έφτασαν στο σημείο να απαγορεύσουν την τέλεση του μυστηρίου του γάμου σε περιπτώσεις που είχε προηγηθεί αυτή η τελετή.

(ΣΥΝΕΧΊΖΕΤΑΙ)

---

[1] Οι Φωτογραφίες των  εσωτερικών χώρων των θερμοπηγών Λισβορίου είναι της Τζέλλης Χατζηδημητρίου από το λεύκωμα «ΤΟ ΑΓΙΟ ΝΕΡΟ».