ΛΙΣΒΟΡΙ 1548

 

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Τα Ροδαφνίδια στο Λισβόρι της Λέσβου είναι μια υπαίθρια θέση της Κατώτερης Παλαιολιθικής που ανασκάπτεται συστηματικά (2012-2016) από το Παν/μιο Κρήτης και διεθνή ομάδα εργασίας υπό την επιστημονική διεύθυνση της Νένας Γαλανίδου. Η θέση εκτείνεται σε χαμηλό λόφο, που ορίζεται από δύο ρέματα τα οποία εκβάλλουν στον κόλπο της Καλλονής. Απέδωσε πολυάριθμα ευρήματα, στην πλειονότητά τους λίθινα εργαλεία –χειροπελέκεις και κοπείς της Αχελαίας πολιτισμικής φάσης– που χρονολογούνται στη Μέση Πλειστόκαινη Εποχή (780.000-125.000 χρόνια πριν από το παρόν) ίσως και παλαιότερα. Η λιθοτεχνία εντοπίζεται σε ποτάμιες και λιμναίες αποθέσεις, σε ένα τοπίο σμιλεμένο από την ηφαιστειακή δραστηριότητα, όπου αφθονούν λίθινες πρώτες ύλες. Η ανασκαφή ρίχνει φως σε μιαν άγνωστη πτυχή της πρώιμης προϊστορίας του νησιού και του Αιγαίου, καθώς αποκαλύπτει την πρώτη μεγάλη Αχελαία θέση του Ελλαδικού χώρου. Τα ευρήματά της συνδέουν την πρώιμη αρχαιολογία της Ελλάδας με την παγκόσμια έρευνα για την καταγωγή και εξέλιξη του ανθρώπου και την πορεία του από την Αφρική προς την Ευρώπη και αντίστροφα. Γεωλογικά δείγματα έχουν ήδη ληφθεί για εργαστηριακές αναλύσεις και υπολογισμό της ηλικίας των στρωμάτων με μεθόδους απόλυτης χρονολόγησης (π.χ. Οπτικώς Διεγειρόμενη Φωταύγεια, Παλαιομαγνητισμός).

Ποιοι ήταν αυτοί οι πρώτοι κάτοικοι του Ελλαδικού χώρου; Ήταν ένα ή περισσότερα είδη; Ήταν Homo erectus, ήταν Homo heidelbergensis ή κάποιο άλλο είδος; Παραμένει άγνωστο. Πρέπει να σημειωθεί ωστόσο ότι και τα δύο αυτά είδη κατασκεύαζαν και χρησιμοποιούσαν χειροπελέκεις, τα εργαλεία δηλαδή που αποκαλύπτει η ανασκαφή μας σε μεγάλους αριθμούς και που βρίσκονται σε θέσεις της Πρώιμης Παλαιολιθικής στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Αξίζει να σημειωθεί ότι λιγοστές θέσεις της ηπειρωτικής Ελλάδας και της Λευκάδας έχουν αποδώσει χειροπελέκεις, πουθενά ωστόσο δεν απαντώνται σε τέτοια έκταση και πυκνότητα όπως αυτή στα Ροδαφνίδια. Τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα είναι κοπείς, εργαλεία σε μεγάλες φολίδες με ευθύγραμμη ή λοξότμητη κόψη, τα πρώτα τέτοια ευρήματα στον Ελλαδικό χώρο που υποδηλώνουν ότι οι ανθρωπίδες της Λέσβου μετείχαν μιας κοινής πολιτισμικής παράδοσης που απλώνε

ται από την Ευρώπη μέχρι την Ινδία αλλά εντοπίζεται κυρίως στην Αφρική. Τα Ροδαφνίδια λοιπόν αποτελούν κλειδί για την κατανόηση των μετακινήσεων και προσαρμογών προγονικών μας ειδών στο ανατολικότερο άκρο της Ευρώπης, που είναι ταυτόχρονα και το δυτικότερο της Ασίας.

Η υπόθεση εργασίας που ερευνούμε είναι εάν και, εάν ναι, πότε κατά τη διάρκεια των παγετωδών της Κατώτερης Παλαιολιθικής Εποχής η λεκάνη του σημερινού κόλπου της Καλλονής μετατρεπόταν σε μια μεγάλη λίμνη που προσέλκυε θηράματα και ανθρωπίδες. Η ποσότητα και η πυκνότητα των ευρημάτων καταδεικνύει ότι οι ομάδες ανθρωπιδών επέστρεφαν συχνά και ζούσαν στις παρυφές της. Στη Λέσβο έφταναν περπατώντας κατά μήκος γέφυρας ξηράς στο ανατολικό τμήμα του νησιού (στο στενό της Μυτιλήνης η απόσταση από την Ασία είναι σήμερα μικρότερη των 20 χλμ.) κατά τη διάρκεια των παγετωδών περιόδων, όταν το νερό των ωκεανών ‘κλειδωνόταν’ στους παγετώνες και εμφανιζόταν ταπείνωση της θαλάσσιας στάθμης. Μέσα από τη μελέτη των βαθυμετρικών χαρτών στο στενό αυτό πέρασμα γνωρίζουμε ότι μια υποχώρηση της θαλάσσιας στάθμης κατά 60 μ. αρκούσε για να ενωθεί η Λέσβος με τη Δυτική Ασία. Με αφορμή τις ανθρώπινες αποκρίσεις στις αλλαγές του τοπίου και των ακτογραμμών, η έρευνα στην περιοχή γύρω από τα Ροδαφνίδα ανοίγει ένα παράθυρο στην πανάρχαιη ιστορία της κλιματικής αλλαγής.

Στη ομάδα συμμετέχουν οι εξής ειδικοί από τα πεδία της αρχαιολογίας και των γαιοεπιστημών: Γιώργος Ηλιόπουλος, Λέκτορας Γεωλογίας του Παν/μιου Πατρών, Geoffrey King, Διευθυντής Γεωλογικών Ερευνών του C.N.R.S. Γαλλίας, John MacNabb, Επίκουρος καθηγητής Αρχαιολογίας του Παν/μίου Southampton, Νίκος Ζούρος, Αναπληρωτής καθηγητής Γεωγραφίας του Παν/μίου Αιγαίου, Ανδρέας Μαγγανάς και Αθανάσιος Κατερινόπουλος, καθηγητές Γεωλογίας του Παν/μίου Αθηνών, Χρόνης Τζεδάκης, Καθηγητής Γεωγραφίας του Παν/μίου του Λονδίνου, James Cole, Εντεταλμένος διδασκαλίας του Παν/μίου της Οξφόρδης, και Κατερίνα Βασιλειάδου, ρευνήτρια του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου στο Σίγρι. Στο πλαίσιο της ανασκαφής εκπαιδεύτηκε ομάδα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών των Παν/μίων Κρήτης, York και Leuven στις αρχαιολογικές μεθόδους πεδίου.

Η έρευνα χρηματοδοτείται από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, τη Διεύθυνση Πολιτισμού της Γ.Γ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Σημαντική υπήρξε, εξάλλου, η επιστημονική και υλικοτεχνική υποστήριξη της Λ΄ ΕΠΚΑ, καθώς και η τεχνική συνδρομή και φιλοξενία που μας παρείχε ο Δήμος Λέσβου και το Τοπικό Συμβούλιο Λισβορίου.

Δημοσιεύσεις

2013, Nena Galanidou, James Cole, Giorgos Iliopoulos & John McNabb, East meets West: the Middle Pleistocene site of Rodafnidia on Lesvos, Greece, Antiquity, Volume 087, Issue 336, June.

2013, Αναζητώντας τους πρώτους κατοίκους του Αιγαίου: Η παλαιολιθική ανασκαφή στα Ροδαφνίδια Λισβορίου Λέσβου, στο Μ. Αλβανού (επιμ.), Νησιωτικές Ταυτότητες. Η συμβολή της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής στην έρευνα και ανάδειξη του πολιτισμού του Αρχιπελάγους, Μυτιλήνη, σελ. 15-17.

 

ΛΙΣΒΟΡΙ ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΗΚΗ ΕΠΟΧΗ

Έρευνες του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Λισβόρι Λέσβου ρίχνουν φως στον πολιτισμό της πρώιμης Παλαιολιθικής εποχής στο κατώφλι της Ευρώπης.

Tρίτη, 09/10/2012  Πολιτισμός

 

Ολοκληρώθηκε με τεράστια επιτυχία η πρώτη ανασκαφική περίοδος της Παλαιολιθικής θέσης στα Ροδαφνίδια Λισβορίου Λέσβου. Την έρευνα πραγματοποίησε ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Κρήτης υπό την επιστημονική διεύθυνση της Νένας Γαλανίδου, αναπληρώτριας καθηγήτριας προϊστορικής αρχαιολογίας. Στην έρευνα συμμετείχαν οι: Γιώργος Ηλιόπουλος, λέκτορας γεωλογίας του Παν/μιου Πάτρας, Geoffrey King, διευθυντής γεωλογικών ερευνών του C.N.R.S. Γαλλίας, John MacNabb, επίκουρος καθηγητής αρχαιολογίας του Παν/μιου Southampton, Νίκος Ζούρος αναπληρωτής καθηγητής Γεωγραφίας του Παν/μιου Αιγαίου, Ανδρέας Μαγγανάς και Αθανάσιος Κατερινόπουλος, καθηγητές Γεωλογίας του Παν/μιου Αθηνών, James Cole εντεταλμένος διδασκαλίας του Παν/μιου της Οξφόρδης, και Κατερίνα Βασιλειάδου, ερευνήτρια του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου στο Σίγρι. Στο πλαίσιο της ανασκαφής εκπαιδεύτηκε ομάδα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών των Παν/μίων Κρήτης, York και Leuven στις αρχαιολογικές μεθόδους πεδίου.

Τα πολυάριθμα και σημαντικά ευρήματα, στην πλειονότητά τους λίθινα εργαλεία (χειροπελέκεις και κοπείς της Αχελαίας πολιτισμικής φάσης), επιβεβαιώνουν τη σημασία της αρχαιολογικής αυτής θέσης που ρίχνει φως σε μια άγνωστη πτυχή της πρώιμης προϊστορίας του νησιού, του Αιγαίου και της Ελλάδας. Θέτουν τις προϋποθέσεις για την πολυετή συνέχιση του ερευνητικού προγράμματος και την ανάδειξη του Λισβορίου σε πόλο έλξης αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Η θέση θεωρείται κλειδί για την κατανόηση των μετακινήσεων και προσαρμογών προγονικών μας ειδών στο ανατολικότερο άκρο της Ευρώπης που είναι ταυτόχρονα και το δυτικότερο της Ασίας. Οι ανθρωπίδες έφθαναν στο νησί διαμέσου γέφυρας ξηράς σε περιόδους ταπείνωσης της θαλάσσιας στάθμης. Τα αρχαιολογικά ευρήματα, μεταφέρθηκαν προς ασφαλή φύλαξη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης ενώ γεωλογικά δείγματα έχουν ήδη ληφθεί για εργαστηριακές αναλύσεις και χρονολόγηση.

 

Το όλο εγχείρημα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την ευγενή άδεια των ιδιοκτητών των αγρών που ανασκάφηκαν, κ. Δούκα Αλβανού και Θεοδώρου Χατζόγλου, και την υποστήριξη της Λ¢ ΕΠΚΑ, της εφόρου Δρ Χριστιάνας Λούπου, των αρχαιολόγων και των στελεχών της που μας παρείχαν επιστημονική και υλικοτεχνική στήριξη. Ευχαριστούμε τους κ. Νίκο Σηφουνάκη, Δημήτρη Χαλκιώτη, και Γιάννη Σπιλάνη, που από τη θέση του υφυπουργού Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων και γ.γ. της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής αντίστοιχα, μάς παρείχαν την έμπρακτη στήριξή. Ευχαριστούμε επίσης την προϊσταμένη της Διεύθυνσης Πολιτισμού της Γ. Γραμματείας κ. Μάγδα Αλβανού για τη θερμή της υποδοχή και συνδρομή της. Ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου κ. Νάσος Γιακαλής αγκάλιασε από την πρώτη στιγμή το ερευνητικό πρόγραμμα και το στήριξε οικονομικά μέσα από πόρους του Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, γι’ αυτό και θερμά τον ευχαριστούμε. Τις ευχαριστίες μας θέλουμε να εκφράσουμε επίσης στο δήμαρχο Λέσβου κ. Δημήτρη Βουνάτσο, τους αντιδημάρχους κ. Νίκο Κατράνη, Γιάννη Τσακίρη, Ηλία Κουνιαρέλη και Γιώργο Βουνάτσο και το Δήμο Λέσβο για τη φιλοξενία και τεχνική συνδρομή καθώς και τον πρόεδρο του Τοπικού Συμβουλίου Λισβορίου κ. Θεόδωρο Χατζηπαναγιώτου για την ολόψυχη ηθική και υλική συμπαράστασή του. Τέλος ένα μεγάλο ευχαριστώ στους κ. Μάκη Αξιώτη και Χαράλαμπο Χαρίση που πρώτοι εντόπισαν και υπέδειξαν την θέση και στους κατοίκους του Λισβορίου που φιλοξένησαν με θέρμη και ζεστασιά την αρχαιολογική ομάδα κατά τη διάρκεια των ερευνών της.

 

Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, τη Διεύθυνση Πολιτισμού της Γ.Γ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Η επόμενη φάση των ερευνών στο πεδίο θα ξεκινήσει την άνοιξη του 2013.

ΠΗΓΗ: 

ΛΙΣΒΟΡΙΑΝΟΙ ΕΤΩΝ 200.000!!!

Ξεκίνησαν οι ανασκαφές στην παλαιολιθική εγκατάσταση στα Ροδαφνίδια του Λισβορίου.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ  ΕΜΠΡΟΣ

Παρασκευή 24 Αυγούστου 2012 | Βαγγελιώ Χρηστίδου | Περιβάλλον

Ξεκίνησε τις μέρες αυτές, στο Λισβόρι, η ανασκαφή για τα ίχνη της θεωρούμενης ως παλιότερης παλαιολιθικής εγκατάστασης στο Αιγαίο. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Κρήτης βρίσκονται από την περασμένη εβδομάδα στη Λέσβο και ξεκίνησαν τις εργασίες τη Δευτέρα που μας πέρασε. Η έρευνα γίνεται σε ελαιόκτημα στη θέση Ροδαφνίδια, όπου έχει εντοπιστεί οικισμός που χρονολογείται στα 120.000 με 150.000 πριν, δεν αποκλείεται όμως να αποδείξει πως υπήρχε στην περιοχή ανθρώπινη παρουσία, πριν από 200.000 χρόνια:

Πάνε αρκετά χρόνια, από τότε που εντοπίστηκαν για πρώτη φορά ίχνη της παλαιολιθικής αυτής εγκατάστασης στο μεγάλο ελαιώνα στα Ροδαφνίδια, δύο περίπου χιλιόμετρα δυτικά του Λισβορίου. Οι τέσσερις ερευνητές, Χ.Β. Χαρίσης, P. Durand, Μ. Αξιώτης και Τ.Β. Χαρίσης, είχαν μάλιστα κάνει σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Αρχαιολογία», πριν από 11 χρόνια και συγκεκριμένα το Σεπτέμβριο του 2000.

Τι έγραφε η ανακοίνωση

Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν στο σχετικό κείμενό τους οι τέσσερις ερευνητές, εντόπισαν τότε τα ίχνη μιας υπαίθριας εγκατάστασης της Παλαιολιθικής Εποχής, 42 χλμ. δυτικά της Μυτιλήνης, δύο χλμ. δυτικά του Λισβορίου και ένα χλμ. βόρεια των θερμών πηγών του Αγίου Ιωάννη Λισβορίου. Το τοπίο της περιοχής περιγράφεται μάλιστα ως φέρον όλα τα στοιχεία των υπαίθριων καταυλισμών της Μέσης Παλαιολιθικής Εποχής, που ήταν κυρίως σε θέσεις παραλίμνιες, παραποτάμιες ή παραθαλάσσιες, με χαμηλούς λόφους και άφθονη πρώτη ύλη για την κατασκευή εργαλείων, ο μεγάλος αριθμός των οποίων συνδυάζεται προφανώς με το κυνήγι, την αλιεία κοχυλιών από τον Κόλπο της Καλλονής και την υλοτομία, από τα μεγάλα δάση της περιοχής.

«Ο παλαιολιθικός λιθώνας που εντοπίσαμε, έχει έκταση μεγαλύτερη από 400 στρέμματα», αναφέρουν οι τέσσερις ερευνητές στην ανακοίνωσή τους. «Σε όλη αυτή την έκταση υπάρχουν άφθονα αποκρούσματα και εργαλεία, τα οποία δε φέ­ρουν σημάδια μεταφοράς τους από το νερό, γεγονός που υποδηλώνει επιτόπια παραγωγή. Τα περισσότερα εργαλεία έχουν παραχθεί με άμεση κρούση σκληρού κρουστήρα, όπως φαίνεται από το μεγάλο βολβό που φέρουν. Λί­γα μόνο έχουν μικρό βολβό, πιθανώς λόγω χρή­σης διπολικής λάξευσης του πυρήνα. Τέλος, αρκετά παρουσιάζουν τεχνητή αφαίρεση του βολβού. […]».

Όπως οι ίδιοι υποστήριζαν στην ανακοίνωσή τους, τα χαρακτηριστικά της λιθοτεχνίας των εργαλείων που εντόπισαν, ανήκουν στη Μέση Παλαιολιθική Εποχή, ενώ η χρονολογία ζωής κάποιων μπορεί να φτάνει και στο τέλος της Κατώτερης Παλαιολιθικής Περιόδου, δηλαδή 200.000 χρόνια πριν από σήμερα! Η τοποθεσία, φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε κατά την Προϊστορική Εποχή.

Ξεδιπλώνεται η Ιστορία

Η ανακοίνωση αυτή, οδήγησε πριν από δύο χρόνια στην περιοχή και την αναπληρώτρια καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Νένα Γαλανίδου. Η οποία και ξεκίνησε μια προσπάθεια να ξεπεραστούν τα όποια γραφειοκρατικά προβλήματα προέκυψαν με τη στήριξη, κατά τον περασμένο χρόνο, και του τότε Αντιδημάρχου Πολιχνίτου, Νίκου Κατράνη.

Όπως έγραφε το «Ε» τον περασμένο χειμώνα, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο είχε επιτρέψει στα τέλη του φθινοπώρου, την πραγματοποίηση συστηματικής ανασκαφικής έρευνας στην περιοχή, από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και υπό τη διεύθυνση της αναπληρώτριας καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Τελικά, οι ερευνητές έφτασαν στη Λέσβο την περασμένη εβδομάδα και από τη Δευτέρα έχουν αρχίσει εργασίες. Η κ. Γαλανίδου δεν θέλησε, σε χτεσινή επικοινωνία που είχαμε μαζί της, να κάνει οποιαδήποτε σχετική ανακοίνωση αφού, όπως είπε χαρακτηριστικά, ανακοινώσεις θα γίνουν όταν θα ολοκληρώσει τις εργασίες της, η ερευνητική ομάδα.