Το ολονύκτιο γλέντι του γάμου τελειώνει. Έχει βγει και το «σιχτίρ πιλάφ», για να αποχωρήσουν οι καλεσμένοι και να μείνουν πια μόνοι τους και οι νιόπαντροι.
Την επαύριο το μεσημέρι το ζευγάρι επισκέπτονται τη μητέρα του γαμπρού η οποία έχει ετοιμάσει φαγητό για να φάνε οι νιόπαντροι και το οποίο εθιμικά είναι κότα βραστή. Μαζί της έφερνε γάλα, ρυζόγαλο και ότι άλλο ήθελε.
Μα τα τελετουργικά δεν έχουνε τελειώσει. Ούτε οι χαρές και τα γλέντια.
Στις 3 περίπου το απόγευμα γίνεται ο Αντίγαμος.
Στο καφενείο ο κουμπάρος φτιάχνοντας μια παρέα με τους πιο στενούς φίλους, δικούς του και του γαμπρού, ξεκινούσαν πάλι καινούριο γλεντοκόπι.. Παρόντες και οι μουσικάντες. Μόλις ανέβαινε το θερμόμετρο του κεφιού, έφτιαχναν πάλι πομπή όλοι μαζί, και με πρωτοπόρα τη μουσική κατευθύνονταν στο σπίτι των νεόνυμφων. Στο δρόμο οι πιο καλλίφωνοι τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια, «έριχναν αμανέδες», αλληλοπειράζονταν. Μόλις φτάσουν στο σπίτι καλούν τραγουδιστά το γαμπρό να τους ανοίξει την πόρτα.
«Σήκου γαμπρέ μου κι άνοιξε, την πόρτα τ’ καρυδένια, να δούμι πως τα πέρσασις μ’ αυτή τη ζαχαρένια».
Ο γαμπρός και η καλοστολισμένη νύφη περνούν μέσα την εύθυμη αυτή παρέα, κερνάνε γλυκά πιοτά και ετοιμάζονται για γεύμα. Όλοι μαζί τώρα γλεντάνε και τραγουδάν μέχρι αργά το βράδι.
Οι πρώτη μετά το γάμο εβδομάδα.
Ο γαμπρός είναι υποχρεωμένος να μένει στο σπίτι επί τρεις ημέρες.
Από την Κυριακή του γάμου το αντρόγυνο έβγαινε πια τη Τετάρτη το βράδυ. Η πρώτη επίσκεψη που θα κάνει είναι στο πατρικό σπίτι του γαμπρού, δείγμα του μεγάλου σεβασμού που όφειλε η νύφη στα πεθερικά της. Μαζί της η νύφη έφερνε και τα προορισμένα για τον πεθερό και την πεθερά της δώρα.
Μια ακόμα επίσκεψη που κι αυτή έχει πάρει εθιμικό χαρακτήρα είναι η επίσκεψη το Σάββατο το απόγευμα στις θερμοπηγές. Ο γαμπρός τώρα θα πληρώσει και το λουτρό του προηγούμενου Σαββάτου που έκανε η νύφη με τις φίλες της.
Εκεί θα κάνουν το μπάνιο τους, το ζευγάρι, ώστε με την αύριο Κυριακή να πάνε καθαροί στην Εκκλησία, για την πρώτη επίσημη τους εμφάνιση σαν ζευγάρι πλέον, και το «σταυροβλόγημα».
Την Κυριακή το πρωί η πεθερά – η μητέρα του γαμπρού πάντα-, η κουνιάδα και η κουμπάρα, περνάν απ’ το σπίτι του ζευγαριού για να τους πάρουν και να τους συνοδεύσουν στην εκκλησία. Η νύφη στολισμένη με τα καλυτέρα της και φορώντας τα πιο βαριά χρυσαφικά, κυρίως της πεθεράς, κι ο γαμπρός με το γαμπριάτικό του κουστούμι.
Όλοι στη εκκλησία περίμεναν πότε θα μπει ο γαμπρός και η νύφη. Στο τέλος της λειτουργίας και πριν την απόλυση, το ζευγάρι θα σταθεί στο σολέα, μπροστά στην Ωραία Πύλη για να τους διαβάσει ο παπάς την ευχή «επί τη λύσει των στεφάνων» και να βάλει στο χέρι της νύφης ένα ύψωμα από το πρόσφορο που είχε πάει στην εκκλησία για τη λειτουργία αποβραδίς η πεθερά.
Η τελετή αυτή διατηρείται και σήμερα ακόμα στην ενορία μας.
Μετά από όλα αυτά η νύφη και οι συμπεθέρες θα καλέσουν όλο το εκκλησίασμα στο σπίτι και όλους θα τους κεράσουν γλυκό κουταλιού και «πλατσέτα».
Η μητέρα του γαμπρού μένει στο σπίτι και το μεσημέρι θα φάει μαζί με τους νεόνυμφους.
Ευχή επί λύσει στεφάνων τη ογδόη ήμερα.
Στα Ευχολόγια της Εκκλησίας μας υπάρχει ειδική ευχή «Επί τη λύσει των στεφάνων» που διαβάζεται την 8η ημέρα μετά το γάμο, την επόμενη δηλαδή από το γάμο Κυριακή.
«Σύμφωνα με την παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, υπάρχει μια ειδική ακολουθία για τους νεόνυμφους για την λύση των στεφάνων του γάμου τους την όγδοη ήμερα από την τέλεση του μυστηρίου. Σύμφωνα με αυτήν την διάταξη την 8η ήμερα από το γάμο προσκαλείται από τους νεόνυμφους ο ιερέας στο σπίτι τους και τους ευλογεί εκ νέου. Κατά την ήμερα του γάμου τους και προς το τέλος της ακολουθίας του μυστηρίου κατά την διάρκεια της ευχής: «Ο Θεός, ο Θεός ημών, ο παραγενόμενος εν Κανά της Γαλιλαίας...» και στο σημείο της ευχής: «ανάλαβε τους στεφάνους αυτών» ο ιερέας αίρει τα στέφανα από τα κεφάλια των νεόνυμφων και αφού τα δέσει ώστε να είναι μεταξύ τους ενωμένα, τα τοποθετεί επί του ηυτρεπισμένου δίσκου της τραπέζης, όπου τελείται το μυστήριον. Τα στέφανα αυτά κατόπιν τα παραλαμβάνουν οι νεόνυμφοι και τα τοποθετούν σε μια ειδική προθήκη, γνωστή με την ονομασία «στεφανοθήκη». Κατά την όγδοη ήμερα ο ιερέας, όταν προσέρχεται στην οικία των νεόνυμφων, τελεί την ειδική αυτή ακολουθία επί της νυμφικής παστάδος (=δηλ. της κρεβατοκάμαρας) και κατ' αυτήν λύνει τα στέφανα. Παλαιότερα οι νεόνυμφοι σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες χειρογράφων λειτουργικών βιβλίων, παρέμεναν φορώντας τα στέφανα επί 8 ήμερες ή κατ' άλλες πηγές τρεις ημέρες. Αυτό γινόταν για να ξεχωρίζουν από τους άλλους και να τιμώνται ιδιαιτέρως επειδή έφθασαν μέχρι την ευλογημένη στιγμή του γάμου τους αγνοί και σώφρονες, όπως ορίζει ο Θεός μας. Η ευλογία της λύσεως των στεφάνων, σημαίνει την ευλογία του Θεού διά του ιερέως, ώστε η ζωή των νεόνυμφων να συνεχισθεί και τώρα που λύνονται τα στέφανα αδιάσπαστη, πάντοτε όμως στην προοπτική της ευχαριστίας και της δοξολογίας του Θεού εκ μέρους των». ( http://www.orthmad.gr )
Δοξασίες.
• Μέχρι να περάσει ένας χρόνος δεν πρέπει το ζευγάρι να φυτέψει δένδρο ή λουλούδι αλλά ούτε και να δώσει σε άλλους να φυτέψουν.
• Ο γαμπρός και κυρίως η νύφη δεν πρέπει να περάσει θάλασσα, ή ποτάμι το πρώτο χρόνο.
• Μέσα στη θάλασσα πίστευαν πως κατοικούν δαιμόνια και κακά πνεύματα από τα οποία έπρεπε να προστατευτούν οι νιόπαντροι..
• Κακό είναι και να παρευρεθούν σε κηδεία ούτε να φάνε κόλλυβα, ούτε και να έρθουν σε επαφή με ότι έχει σχέση με θάνατο και κηδεία προτού να περάσει ο πρώτος χρόνος.
• Ακόμη τον πρώτο χρόνο δεν μπορεί το ζευγάρι να παρακολουθήσει άλλη ιεροτελεστία γάμου.
1453. Η κραταιά Βυζαντινή αυτοκρατορία στα χέρια των Τούρκων. Η Λέσβος ή Μυτιλήνη μαζί με τα περισσότερα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, μετά την κατάληψή της από το Μωάμεθ Β, το 1462 μ.Χ, αποτελεί και αυτή για τεσσερσήμισι αιώνες ένα κομμάτι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Κατά διαστήματα γίνονται διάφορες προσπάθειες για την απελευθέρωση του νησιού, χωρίς όμως επιτυχία (1770 Ορλώφ, 1821 Παπανικολής) .
Να δούμε όμως τα πράγματα με τη σειρά.
Αντίθετα από τους Γενοβέζους, οι Τούρκοι μπήκαν στη Λέσβο ύστερα από την εξουδετέρωση της τοπικής αντίστασης. Επακολούθησαν παντού λεηλασίες, δηώσεις, σφαγές και εξανδραποδισμοί.
Οι κτηματικές περιουσίες κατασχέθηκαν και οι Έλληνες αναγκάστηκαν να δουλεύουν με ελάχιστες αποδοχές στα τσιφλίκια των πλούσιων αγάδων. Η έλλειψη όμως ζήλου από μέρους των εργατών είχε σαν επακόλουθο και τη μείωση της παραγωγής.
Αλλά και ο τρόπος εκμετάλλευσης του κύριου προϊόντος του νησιού, του λαδιού, το οποίο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αποτελούσε μονοπώλιο του πασά της Μυτιλήνης, υπήρξε επίσης ανασταλτικός παράγοντας στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας.
Η επιβολή μιας σειράς φόρων όπως ήταν η δεκάτη, ο κεφαλικός, οι φόροι για τα τζαμιά, για τα χαρέμια, για τη συντήρηση του κάστρου, βάρυναν περισσότερο τον ελληνικό πληθυσμό και έκαναν να φαίνονται πιο έντονες οι εθνικές διαφορές ανάμεσα στους κατακτητές και τους ραγιάδες, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η σκληρή φορολογία σε συνδυασμό με τον τρόπο εκμετάλλευσης της γης και τον έλεγχο των μέσων παραγωγής, είχε σαν αποτέλεσμα την καθυστέρηση στην ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας και την εγκατάλειψη της γης.
Από τον 18ο αιώνα η εμπορική κίνηση του τόπου περνάει στα χέρια των Ελλήνων.
Η συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή, υπεγράφη (1774, με την οποία τελείωσε ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1768-1774, με ήττα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και σύμφωνα με την οποία επέτρεπε στη Ρωσία κα την Αυστρία να επηρεάζει τις εξελίξεις στο εσωτερικό της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η Λέσβος, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η Λέσβος, επέτρεψε στους ορθόδοξους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την ελεύθερη άσκηση της λατρείας τους και αναγνώρισε στη Ρωσία το δικαίωμα επέμβασης για την προστασία της ορθόδοξης πίστης.
Οι συνθήκες ζωής αρχίζουν πια να αλλάζουν για τους ραγιάδες και, με την άνοδο της ελληνικής αστικής τάξης, αντιστρέφονται οι όροι της οικονομικής ζωής. Οι Τούρκοι αρχίζουν να αποσύρονται σε άλλα μέρη της αυτοκρατορίας. Η Πύλη, για το φόβο εξεγέρσεων, δέχεται μεταρρυθμίσεις όλο και πιο ευνοϊκές για τους Έλληνες. Το 1839 καταργείται το μονοπώλιο του λαδιού. Οι μεγάλες ιδιοκτησίες περνούν οριστικά στα χέρια Ελλήνων ιδιοκτητών, οι οποίοι ελέγχουν έτσι την οικονομία και συμμετέχουν πια στην τοπική διοίκηση. Έτσι από τον 19ο αιώνα, η κοινωνική και οικονομική απελευθέρωση προηγήθηκε της εθνικής που πραγματοποιήθηκε το 1912.
Οι δυσμενείς αυτές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, ερμηνεύουν σε μεγάλο βαθμό και την ανυπαρξία των εκπαιδευτικών δομών, κατά τη διάρκεια των πρώτων αιώνων της τουρκοκρατίας. Πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι οι βιοποριστικές ανάγκες βρίσκονταν σε πρώτη προτεραιότητα και επισκίαζαν τις υπόλοιπες δραστηριότητες και επιθυμίες των κατοίκων. Η αδυναμία, συνεπώς, εξεύρεσης των απαραίτητων οικονομικών πόρων, προκειμένου να εξασφαλισθεί η λειτουργία και η στέγαση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, αποτελεί την κυριότερη αιτία της πλημμελούς φροντίδας για την ανάπτυξη της παιδείας.
Εξ άλλου, η απαραίτητη για τη Θεία Λειτουργία ανάγνωση των ιερών κειμένων ώθησε ασφαλώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τις κατά τόπους Ιερές Μητροπόλεις να αναλάβουν εξ ολοκλήρου, κατά τους πρώτους αιώνες μετά την κατάκτηση, τη συντήρηση, έστω και υποτυπωδώς, των σχεδόν ανύπαρκτων εκπαιδευτικών δομών. Στους αιώνες αυτούς Εκκλησία και Παιδεία ήταν έννοιες αλληλένδετες. Φωτισμένοι ιερωμένοι ανέλαβαν την εκπαίδευση των νέων, κυρίως των υποψήφιων ιερέων και ψαλτών, χρησιμοποιώντας ως σχολικούς χώρους τους ιερούς ναούς και τα μοναστήρια. Τα ιδιότυπα αυτά σχολεία κατονομάζονται σε γραπτές λεσβιακές πηγές ως «παπαδικά», ενώ η παραφιλολογία των μέσων του 19ου αιώνα τα διέσωσε στην προφορική παράδοση ως «κρυφά σχολειά».
Η μόνη πληροφορία που διαθέτουμε για λειτουργία οργανωμένων σχολείων στη Λέσβο, κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκοκρατίας, αφορά στη σχολή της Ιεράς Μονής Λειμώνος, στην Καλλονή.
Στην πόλη της Μυτιλήνης, γύρω στα 1744, ιδρύεται το πρώτο, ίσως, οργανωμένο σχολείο της πόλης. Είναι η εποχή μιας μερικής οικονομικής ανάκαμψης, όταν ορισμένοι χριστιανοί προύχοντες της εποχής, αποφάσισαν να επενδύσουν στην εκπαίδευση μέρος των χρημάτων, που αποκόμισαν από την ενασχόλησή τους με εμπορικές δραστηριότητες. Το σχολείο αυτό βρισκόταν στη θέση όπου λειτουργούν σήμερα το 2ο Γυμνάσιο και το 4ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης (πρώην Παρθεναγωγείο).
Ως το τέλος του 18ου αιώνα θα ακολουθήσει η ίδρυση άλλων δύο «φροντιστηρίων» σε κωμοπόλεις της λεσβιακής ενδοχώρας. Η λειτουργία του πρώτου διαπιστώνεται γύρω στα 1773 στην Αγιάσο, και του δεύτερου στα 1791 στο Πλωμάρι.
Η ίδρυση σχολείων, όσο περνούν τα χρόνια ακόμα και στο πιο δυσπρόσιτο χωριό της λεσβιακής υπαίθρου, αποτελεί άλλη μια σημαντική πτυχή των χρόνων εκείνων.. Ως δάσκαλοι επιλέγονταν από τις κατά τόπους δημογεροντιακές αρχές κυρίως άτομα τα οποία είχαν σπουδάσει, μετά τις εγκύκλιες σπουδές τους, σε σχολές του ελεύθερου ελληνικού κράτους και κυρίως της Αθήνας και της Σύρου. Το γεγονός ωστόσο ότι η ίδρυση των χριστιανικών σχολείων προηγήθηκε της αντίστοιχης των μουσουλμανικών, τουλάχιστον κατά μία τριακονταετία, αποδεικνύει τη χρονική καθυστέρηση προσαρμογής του μουσουλμανικού στοιχείου στις νέες πραγματικότητες.
Και πέρασαν έτσι 450 ολόκληρα χρόνια. Φτάνουμε πλέον στα 1912.
«Κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, ο ελληνικός στόλος με το Nαύαρχο Παύλο Κουντουριώτη επικεφαλής, ξεκίνησε από τον κόλπο του Μούδρου το βράδυ της 7ης Νοεμβρίου και αγκυροβόλησε τα ξημερώματα της 8ης Νοεμβρίου 1912 έξω απ’ το λιμάνι της Μυτιλήνης. Ανάμεσα στα ελληνικά πλοία ξεχώριζε με την επιβλητικότητά του η ναυαρχίδα του στόλου, το θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ» (...)
Ξημέρωσε λοιπόν η άγια μέρα της 8ης Νοεμβρίου του 1912 και στις 7 το πρωί μπροστά στη Μυτιλήνη βρίσκεται ο ελληνικός στόλος: Τα θωρηκτά «Αβέρωφ», «Σπέτσαι», «Ύδρα», «Ψαρά», και άλλα πολεμικά.
«ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΒΑΠΟΡΙΑ… ΗΡΘΑΝ ΤΑ ΒΑΠΟΡΙΑ …»
"ΖΗΤΩ Η ΜΥΤΙΛΗΝΗ ΕΛΕΥΘΕΡΗ.
ΞΥΠΝΑΤΕ, ΞΥΠΝΑΤΕ, Η ΣΑΛΠΙΓΞ ΗΧΕΙ.
ΕΜΠΡΟΣ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΒΗΜΑ ΤΑΧΥ".
Οι Έλληνες της Μυτιλήνης ξεχύνονται στους δρόμους, πλησιάζουν τις ακρογιαλιές, κι ακούνε από την μπάντα του «Αβέρωφ», που βρίσκεται στο «καστρέλι», όπου σήμερα το άγαλμα της ελευθερίας, το εμβατήριο «Μαύρη είναι η νύχτα στα βουνά» και η καρδιά τους γεμίζει από ξέφρενη χαρά και μεγαλείο. Το παραλήρημα του πλήθους από ενθουσιασμό είναι αφάνταστα μεγάλο. Χαιρετίζουν την πολυπόθητη λευτεριά. Χιλιάδες ελληνικές σημαίες στόλισαν τα χριστιανικά σπίτια, τα δημόσια κτήρια, το δημοτικό κήπο και την προκυμαία.
Οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα και χαιρετιστήριοι πυροβολισμοί ακούγονταν από τα χριστιανικά παράθυρα και μπαλκόνια και ο κόσμος αγκαλιαζόταν και φιλιόταν με γνωστούς και άγνωστους, φωνάζοντας Χριστός ανέστη. Και οι ημέρες της Ανάστασης έφτασαν. Ύστερα από μάχες και γεγονότα δύο μηνών, η μεγάλη κι ολόφωτη η μέρα της 8 Δεκεμβρίου 1912, έφερε τη πολυπόθητη λευτεριά στη Λέσβο.
Γράφουν γι’ αυτές τις στιγμές.
Από το θωρηκτό «Αβέρωφ» κατεβαίνει μια ατμάκατος με λευκή σημαία και αποστέλλεται με αξιωματικό στην αποβάθρα. Σαν αποσπάσθηκε απ΄τον «Αβέρωφ», που ξεχώριζε με τον όγκο και το σχήμα του απ΄ όλα τα άλλα καράβια, μιά ατμάκατος και με ταχύτητα έσχιζε τα νερά κι ερχόταν και «μνήσθητι, Κύριε, είναι κοντά, μνήσθητι, Κύριε, εφάνη», μπήκε στο Λιμάνι, έδεσε στην προβλήτα κι από μέσα βγήκε ένας Αξιωματικός με το σπαθί στο πλευρό του, που μ΄ αγέρωχο βήμα προχώρησε ανάμεσα στο πλήθος. Κι ήταν τεράστιος, ήταν ολόφωτος μέσα στην άσπρη στολή του. Και δεν ήταν Αξιωματικός, ήταν ο ίδιος ο Ταξιάρχης, που σήμερα κατέβηκε κι αυτός στο Λιμάνι, για να γίνει εκεί η πιο παράξενη, η πιο όμορφη λειτουργία δόξας και τιμής στον ένστολο Αγιο.
Ένα ξέφρενο πλήθος σμάριαζε σ΄ όλη την προκυμαία της Μυτιλήνης, περιμένοντας την έλευση της Λευτεριάς. Όλη η πόλη, όλη μα όλη αδειάζοντας τα σπίτια κατέβηκε στο Λιμάνι, στον Μώλο, στην Κάτω από το Κάστρο παραλία. Κορμιά δεν υπήρχαν, μόνον μάτια, να δούν και να χορτάσουν την χιλιοπόθητη στιγμή που θ’ αποβιβάζονταν ο απελευθερωτικός στρατός.
Έξω από το Λιμάνι λικνιζόταν με την σιγουριά της δύναμής τους τα σιδερένια βαπόρια κι ο καπνός απ΄ τις τσιμινιέρες τους ανέβαινε σε στήλες στον συννεφιασμένο ουρανό. Τα μετρούσαν οι Μυτιληνιοί και τα καμάρωναν, περιμένοντας να ξετυλιχτούν τα γεγονότα, που αυτά έφερναν, μέρα των Ταξιαρχών, που τόσο ασυνήθιστα άρχιζε, χωρίς να λειτουργηθούμε στις εκκλησιές, αδειανές κι αυτές, όπως τα σπίτια.
Αμέσως, με ανακοίνωσή τους οι ελληνικές αρχές κήρυξαν την ένωση του νησιού με την Ελλάδα και διακήρυξαν την ισονομία και την ισοπολιτεία για όλους τους κατοίκους, χριστιανούς και μουσουλμάνους.
Μετά από διαπραγματεύσεις με τις Τουρκικές αρχές, για να αποφευχθεί η αιματοχυσία, συμφωνούν να αποχωρήσει ο Τουρκικός στρατός στο εσωτερικό του νησιού και να γίνει αναίμακτα η κατάληψη της Μυτιλήνης.
Όμως χρειάζεται αγώνας ακόμη πολύς για την πολυπόθητη λευτεριά.
Στις 10 Νοεμβρίου: Απελευθερώνεται το Πλωμάρι και η Αγιάσος.
Στις 11 Νοεμβρίου: Ο Πολιχνίτος.
Στις 15 Νοεμβρίου: Η Γέρα.
Το νησί όμως, θα καθυστερήσει να απελευθερωθεί εξ’ ολοκλήρου, ένα ακόμη μήνα, λόγω των αιώνιων τριβών μεταξύ μας. Οι διοικήσεις στρατού και στόλου, ερίζουν για την εξέλιξη των πραγμάτων.
Εν τω μεταξύ οι Τούρκοι είχαν οχυρωθεί στο Τουρκικό χωριό Κλαπάδος, κοντά στη Καλλονή.
6 Δεκεμβρίου: Όλα είναι έτοιμα για την τελική επίθεση. Ο στρατός συντάσσεται και προχωρεί, ενώ το πλήθος, μέσα σ' ένα παραλήρημα πατριωτισμού, τον κατευοδώνει. Η μάχη που ακολουθεί είναι σκληρή και κρατάει 11 ώρες. Το οχυρωμένο στρατόπεδο των Τούρκων δεν μπόρεσε να αντέξει.
8 Δεκεμβρίου: Ύστερα από ολονύκτια διαπραγμάτευση, υπογράφεται το πρωτόκολλο παράδοσης του Τουρκικού στρατού. Η Τουρκική στρατιωτική σημαία• παραδίνεται και φυλάσσεται μέχρι σήμερα στο μουσείο της μονής Λειμώνος.
10 Δεκεμβρίου: Το Ελληνικό στράτευμα επιστρέφει στη Μυτιλήνη, ενώ οι Τουρκικές δυνάμεις μεταφέρονται με πλοίο στον Πειραιά.
Η Λεσβιακή Ανοιξη, η Λέσβος μας, το νησί μας, το πανέμορφο νησί μας με όλα του τα αγαθά, υλικά και πνευματικά, όλα αυτά που απολαμβάνουμε σήμερα, ξεκίνησαν, και δεν θα εμφανιζόταν καθόλου, χωρίς τη μέρα αυτή, την 8η του Νοέμβρη, τη πιο μεγάλη μέρα της Μυτιλήνης.
Έτσι μέσα στην αποτίμηση αυτή δεν πρέπει να ξεχάσουμε και να μην αναφερθούμε στους παλιούς Μυτιληνιούς , τους άπραγους βρακάδες παπούδες και τις σαλβαρούδες γιαγιάδες, των περασμένων χρόνων και αιώνων, που αυτοί κράτησαν πρώτα την ίδια τη ζωή κι ύστερα τις αξίες της και τον πολιτισμό μας. Το ’πε κι ο Παλαμάς σε στίχους, για το χρέος μας προς αυτούς.
‘Ω, μη μας λησμονάτε, γιατί για σας, αηδόνια,
Φυτέψαμε τις δάφνες και τις τριανταφυλλιές,
Βαστάξαμε αγκάθια εμείς και καταφρόνια
Για νάχετε σεις τ’ άνθη και τις μοσκοβολιές.
Οφείλουμε μια αναγνώριση της προσφοράς τους προς εμάς, γιατί αυτοί γνώρισαν μόνο τον μόχθο και τον ιδρώτα της δημιουργίας κάτω από την πίκρα της σκλαβιάς.
ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΗΘΥΜΝΑ - Α' ΕΚΔΟΣΗ, ΔΗΜΟΣ ΜΗΘΥΜΝΑΣ, ΑΘΗΝΑ 1982
ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΝΩΣΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ (1984)
Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ (8 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ- 8 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1912)
του ιστορικού Δρ Στρατή Αναγνώστου
8 Νοεμβρίου 1912 Η άγια μέρα της απελευθέρωσης
Γράφει ο Βασίλης Πλάτανος Η Απελευθέρωση της Λέσβου 8 Νοεμβρίου 1912
Έρευνες του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Λισβόρι Λέσβου ρίχνουν φως στον πολιτισμό της πρώιμης Παλαιολιθικής εποχής στο κατώφλι της Ευρώπης.
Tρίτη, 09/10/2012 Πολιτισμός
Ολοκληρώθηκε με τεράστια επιτυχία η πρώτη ανασκαφική περίοδος της Παλαιολιθικής θέσης στα Ροδαφνίδια Λισβορίου Λέσβου. Την έρευνα πραγματοποίησε ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Κρήτης υπό την επιστημονική διεύθυνση της Νένας Γαλανίδου, αναπληρώτριας καθηγήτριας προϊστορικής αρχαιολογίας. Στην έρευνα συμμετείχαν οι: Γιώργος Ηλιόπουλος, λέκτορας γεωλογίας του Παν/μιου Πάτρας, Geoffrey King, διευθυντής γεωλογικών ερευνών του C.N.R.S. Γαλλίας, John MacNabb, επίκουρος καθηγητής αρχαιολογίας του Παν/μιου Southampton, Νίκος Ζούρος αναπληρωτής καθηγητής Γεωγραφίας του Παν/μιου Αιγαίου, Ανδρέας Μαγγανάς και Αθανάσιος Κατερινόπουλος, καθηγητές Γεωλογίας του Παν/μιου Αθηνών, James Cole εντεταλμένος διδασκαλίας του Παν/μιου της Οξφόρδης, και Κατερίνα Βασιλειάδου, ερευνήτρια του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου στο Σίγρι. Στο πλαίσιο της ανασκαφής εκπαιδεύτηκε ομάδα προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών των Παν/μίων Κρήτης, York και Leuven στις αρχαιολογικές μεθόδους πεδίου.
Τα πολυάριθμα και σημαντικά ευρήματα, στην πλειονότητά τους λίθινα εργαλεία (χειροπελέκεις και κοπείς της Αχελαίας πολιτισμικής φάσης), επιβεβαιώνουν τη σημασία της αρχαιολογικής αυτής θέσης που ρίχνει φως σε μια άγνωστη πτυχή της πρώιμης προϊστορίας του νησιού, του Αιγαίου και της Ελλάδας. Θέτουν τις προϋποθέσεις για την πολυετή συνέχιση του ερευνητικού προγράμματος και την ανάδειξη του Λισβορίου σε πόλο έλξης αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Η θέση θεωρείται κλειδί για την κατανόηση των μετακινήσεων και προσαρμογών προγονικών μας ειδών στο ανατολικότερο άκρο της Ευρώπης που είναι ταυτόχρονα και το δυτικότερο της Ασίας. Οι ανθρωπίδες έφθαναν στο νησί διαμέσου γέφυρας ξηράς σε περιόδους ταπείνωσης της θαλάσσιας στάθμης. Τα αρχαιολογικά ευρήματα, μεταφέρθηκαν προς ασφαλή φύλαξη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης ενώ γεωλογικά δείγματα έχουν ήδη ληφθεί για εργαστηριακές αναλύσεις και χρονολόγηση.
Το όλο εγχείρημα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την ευγενή άδεια των ιδιοκτητών των αγρών που ανασκάφηκαν, κ. Δούκα Αλβανού και Θεοδώρου Χατζόγλου, και την υποστήριξη της Λ¢ ΕΠΚΑ, της εφόρου Δρ Χριστιάνας Λούπου, των αρχαιολόγων και των στελεχών της που μας παρείχαν επιστημονική και υλικοτεχνική στήριξη. Ευχαριστούμε τους κ. Νίκο Σηφουνάκη, Δημήτρη Χαλκιώτη, και Γιάννη Σπιλάνη, που από τη θέση του υφυπουργού Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων και γ.γ. της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής αντίστοιχα, μάς παρείχαν την έμπρακτη στήριξή. Ευχαριστούμε επίσης την προϊσταμένη της Διεύθυνσης Πολιτισμού της Γ. Γραμματείας κ. Μάγδα Αλβανού για τη θερμή της υποδοχή και συνδρομή της. Ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου κ. Νάσος Γιακαλής αγκάλιασε από την πρώτη στιγμή το ερευνητικό πρόγραμμα και το στήριξε οικονομικά μέσα από πόρους του Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης, γι’ αυτό και θερμά τον ευχαριστούμε. Τις ευχαριστίες μας θέλουμε να εκφράσουμε επίσης στο δήμαρχο Λέσβου κ. Δημήτρη Βουνάτσο, τους αντιδημάρχους κ. Νίκο Κατράνη, Γιάννη Τσακίρη, Ηλία Κουνιαρέλη και Γιώργο Βουνάτσο και το Δήμο Λέσβο για τη φιλοξενία και τεχνική συνδρομή καθώς και τον πρόεδρο του Τοπικού Συμβουλίου Λισβορίου κ. Θεόδωρο Χατζηπαναγιώτου για την ολόψυχη ηθική και υλική συμπαράστασή του. Τέλος ένα μεγάλο ευχαριστώ στους κ. Μάκη Αξιώτη και Χαράλαμπο Χαρίση που πρώτοι εντόπισαν και υπέδειξαν την θέση και στους κατοίκους του Λισβορίου που φιλοξένησαν με θέρμη και ζεστασιά την αρχαιολογική ομάδα κατά τη διάρκεια των ερευνών της.
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, τη Διεύθυνση Πολιτισμού της Γ.Γ. Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Η επόμενη φάση των ερευνών στο πεδίο θα ξεκινήσει την άνοιξη του 2013.
Στο γλέντι του γάμου που θα
ακολουθήσει μετά την τελετή στην εκκλησία και που θα γίνει, αν είναι καλοκαίρι
στην κεντρική πλατεία του χωριού, αν είναι χειμώνας σε ένα απ’ τα μεγαλύτερα
καφενεία, σε κυκλική διάταξη ή σε σχήμα Π είναι στρωμένα με λευκά
τραπεζομάντιλα τα τραπέζια. Στο κέντρο το γαμήλιο τραπέζι. Εδώ κάθεται ο
γαμπρός με τη νύφη, οι κουμπάροι, οι γονείς των νιόπαντρων και οι στενοί
συγγενείς. Σε κεντρικό σημείο είναι και η μουσική που παίζει ντόπιους
παραδοσιακούς σκοπούς, «του ν’φκάτου», «τα ξύλα» και άλλους παρόμοιους. Εδώ θα
κοπούν και τα «κλίτσα» που μετέφεραν παιδιά σε πανέρια στην εκκλησία όταν
πήγαιναν για την τελετή. Τα φαγητά κοινά σε όλους τους γάμους· παραδοσιακά
«γιαπράτσια» - (ντολμαδάκια)«πταρέλια»
- (κεφτεδάκια), «κισκέτς»,«φουρνιστά» -
αρνιά ψητά στο φούρνο με πατάτες, τα οποία είχαν προετοιμαστεί απ’ το πρωί της
Κυριακής από πολλούς εθελοντές και ψηθήκαν σε φούρνους της γειτονιάς.
Το χορό βέβαια θ’ ανοίξουν πρώτοι
ο γαμπρός με τη νύφη και θ’ ακολουθήσουν τα συμπεθερικά και οι κουμπάροι. Οι
συμπεθέροι χορεύοντας κολλούν επιδεικτικά στους μουσικάντες χαρτονομίσματα, στο
μέτωπό τους, για να παίζουν με όρεξη.
Τη νύφη καθώς χορεύει την κερνούν
λουκούμια τα οποία βάζει σε μαντήλι και το γαμπρό πιοτό.
Το χορό θα συνεχίσουν οι κοπέλες
και τα παλικάρια του χωριού και όλοι οι καλεσμένοι και το γλέντι θα κρατήσει
μέχρι το πρωί.
ΓΛΕΝΤΙ ΣΤΟ ΓΑΜΟ ΧΡΗΣΤΟΥ – ΚΑΤΙΝΑΣ ΜΠΑΚΛΑ
Κάποια στιγμή ο γαμπρός με τη νύφη θα αποχωρήσουν
απ’ το γλέντι για να πάνε στο σπίτι τους. Άλλοτε ακολουθούσανκαι οι πιο στενοί συγγενείς στους οποίους
προσφερόταν πλούσιο γεύμα.
Τα γαμήλια τραγούδια.
Στον
ουρανό πιτούσανι δυο άσπρα πιριστέρια,
απ’ του
Θιό ήταν γραφτό για να γινούνι ταίρια.
Γαμπρός
μας είνι άξιους, είνι κι παλικάρι,
Κι κάτσι
κι ξιδιάλιξι της γης τα’ ανατουράλι.
Νύφη μου
σε παρακαλώ, σι κάνου κι μινέτι,
ν’
αφήνεις τουν ιγιόκα μου ν’ρχιτι να μη
βλέπει.
Στρώσι
νύφη μ’ του καναπέ, μη άνθη της Ευρώπης,
Που θα
καθίσει η πιθιρά που πήραμι του γιο της.
Στρώσει
νύφη μου τη σκάλααδρί μαργαριτάρι,
Που θ’
ανιβαίνει ου γαμπρός του άξιου παλικάρι.
Φλουρί θα
ρίξου στου τσαρσί, να πέσει να βρουντήξει,
τ’
αντρόγυνου που έγινι ευχάριστα να ζήσει.
Τα δέντρα
που συ φέραμι νύφη μου στην αυλή σου,
Να τα
πουτίζεις ζάχαρη να τα ’χεις στη ζωή σου.
Γαμπρέ μ’
που σ’ αγαπούσαμι όλοι μικροί μιγάλοι,
Κι τώρα
που συ πήραμι έχου χαρά μιγάλη.
Ως λάμπει
τ’ασπρουμέταξου απάνου στην ανέμη,
Λάμπει
του σπίτι που ’ταμι κι ούλ’ οι καλισμένοι.
Στο τέλος πια του γλεντιού θα
βγει το «σιχτίρ πιλάφ», πιλάφι με πετεινό ή κότα, δείγμα πως δεν πρόκειται να προσφερθούν πια
άλλα φαγητά για να αποχωρήσουν και οι καλεσμένοι και να μείνουν μόνοι τους και
οι νιόπαντροι.
Την επαύριο το μεσημέρι θα
επισκεφτεί το ζευγάρι η μητέρα του γαμπρού για να τους το ετοιμάσει το φαγητό
που θα φαν μόλις ξυπνήσουν και το οποίο εθιμικά ήτανε κότα βραστή. Μαζί της
έφερνε γάλα, ρυζόγαλο και ότι άλλο ήθελε.
ΤΟ ΓΛΕΝΤΙ ΣΤΟ ΜΑΓΑΖΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΜΕ ΦΩΤΙΣΜΟ ΛΟΥΞ
ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΜΙΚΡΟΦΩΝΙΚΕΣ
Πολλά
έχουν γραφεί στο περιοδικό μας για τα ήθη και τα έθιμα του χωριού μας και
ειδικότερα για τα έθιμα του γάμου. Κι εγώ αν και τόσο παλιά τα θυμάμαι πολύ
καλά.
Ο
γάμος στο χωριό μας, ήταν ένα κοινωνικό γεγονός. Για τη νύφη, το κύριο πρόσωπο
της γιορτής, η μέρα του γάμου, και σήμερα ακόμη, αλλά όχι όπως τότες ήτανε μέρα
χαράς, σημαδιακή για τη ζωή της, αφού αυτή μτη μέρα ολοκληρωνότανε σαν γυναίκα.
Το
πανηγύρι του γάμου αρχίζει από την Πέμπτη με το ξεκίνημα του μοιράσματος στο
χωριό του «κλιτς» και τελειώνει την Δευτέρα το βράδυ με τον «αμντίγαμο». Η
κορύφωση βέβαια του «πανηγυριού» είναι το βράδυ της Κυριακής του γάμου στα
καφενεία του χωριού.
Μετά
τη στέψη στην Εκκλησία και το κέρασμα των καλεσμένων στο σπίτι, όλοι θα
καταλήξουν στ καφενεία της αγοράς. Η μουσική, με όλες τις κατηγορίες οργάνων,
πνευστά, κρουστά, έγχορδα, που σε τίποτα δε μοιάζει με τα σημερινά
συγκροτήματα, τα εκκωφαντικά και πολύβουα, έδινε τον τόνο και τη χαρά.
Όπως
σε όλες τις περιπτώσεις γλεντιού που την εποχή εκείνη γινόταν κατά ζευγάρια,
έτσι και τώρα στο γαμήλιο γλέντι, χορεύουνε ζευγάρια, άνδρας με γυναίκα, δυο
άνδρες ή δυο γυναίκες.
Ο
χορός άνοιγε με το νέο ζευγάρι. Πρώτα συρτός με μαντήλι, έπειτα μπάλος, ύστερα
δυο τρεις καρσιλαμάδες και στο τέλος καλαματιανός. Λίγο αργότερα προστέθηκαν
και ευρωπαϊκοί χοροί, όπως ταγκό, βαλς κ.ά.
Αυτή
η σειρά επαναλαμβανότανε για όλους τους χορευτές.
Η
μουσική ήταν γλυκιά, ακουστική, ευχάριστη, στο βαθμό που μπορούσε κανείς τότες
να μιλήσει και με το διπλανό του.
Τότε
γινότανε και τα κεράσματα, προς τους χορευτές. Το γκαρσόν φώναζε με στεντώρια
τη φωνή ονοματεπώνυμο του κεραστή με τη κατάλληλη κίνηση προς το μέρος του.
Στο
δίσκο υπήρχε ένα ποτήρι για το ούζο και δυο πιατάκια, το ένα με λουκούμι και το
άλλο άδειο.
Όταν
ο χορευτής ανταπέδιδε το χαιρετισμό σήκωνε το ποτήρι και μετά έπινε μια γουλιά.
Η γυναίκα έπιανε το λουκούμι, το έδειχνε στον κεραστή και μετά το έβαζε στο
άδειο πιατάκι.
Όταν
τελείωνε ο χορός του ζευγαριού, τα λουκούμια, όσα ασφαλώς κεράστηκαν, στη
γυναίκα, πήγαιναν στις κοπέλες.
Στο
χρό οτυ γάμου κερνούσε τους χορευτές, ο γαμπρός, η νύφη, ο κουμπάρος και η
κουμπάρα οπότε ακουγότανε.
«Δύο
γαμροοός»! Μετά «έτερα δύο νύφηηη»! και «έτερα δύο κουμπάρος»!.
Πρέπει
να σημειώσουμε ότι όλα τα ζευγάρια εκείνο το βράδυ, τα κερνούσαν απαραίτητα ο
γαμπρός και η νύφη, οπότε συνεχώς αντηχούσε το «έτερα δύο νύφηηηηη»!
Αλλά
θα συνεχίσουμε με τις αναμνήσεις μας και άλλη φορά!
